Преку претпазливо и селективно кредитирање на правни и физички лица, како и фокус на наплата на побарувањата, Капитал Банка успеа да го амортизираме првичниот удар од пандемијата, вели претседателот на Управниот одбор на Капитал банка, Цветан Петринин во интервју за Економист.мк. Според последните податоци на Народна банка, Капитал банка има највисока стапка на адекватност споредено со другите деловни банки во нашата земја, што е клучно мерило за финансиската стабилност на банката. Со Петринин зборуваме и за поволностите кои банката ги обезбедува за своите клиенти, за каматните стапки, дигитализацијата на услугите како и за регулаторните предизвици со кои се соочуваат и кои треба да се променат.  

Како актуелната криза се одразува на финансискиот пазар и кој е одговорот на Капитал банка на предизвиците?
Во услови на ограничен пазар за бизнис, кревка и разнишана економија и непредвидлив тек на настаните околу актуелната криза со вирусот Covid-19, Капитал Банка релативно добро се снаоѓа и успева да се држи до својата деловна стратегија, остварувајќи позитивен резултат со добивка, заклучно првата половина од годината. Преку претпазливо и селективно кредитирање на правни и физички лица, како и фокус на наплата на побарувањата, успеавме да го амортизираме првичниот удар од пандемијата. Активното портфолио не бележеше посериозни промени и покрај тоа што банката го ограничи кредитирањето во месеците март и април, а веќе од месец јуни забележавме дури и благо зголемување на кредитното портфолио.

Како дел од економските мерки беше и одложувањето на плаќањето на кредити за правните и физички лица. На каков одзив наиде оваа мерка кај Вашите клиенти и што конкретно им понудивте како помош?
Капитал Банка, уште од самиот почеток на кризата, ги следи и почитува мерките кои ги носи владата и нашиот регулатор, Народната Банка. Имајќи ги предвид можните консеквенции и познавајќи ја структурата и динамиката на сервисирање на кредитните обврски на нашите клиенти, Капитал банка излезе со јавна понуда за одложување на редовната главница на кредити за физички лица, односно обврска да се плаќа само каматата, додека кај кредитите за правни лица беа понудени повеќе пакети на одложување во договор со клиентите во период од 6 месеци. Понудата беше прифатена од скоро 90% од клиентите.

Во услови на криза ликвидноста е еден од најголемите проблеми, дали тоа може да се одрази на депозитите?
Делувањето во ваков вид на опкружување покажа дека се научени лекциите од 2008 година при што сите централни банки ги активираа инструментите за зголемување на ликвидноста.Тоа важи и за нашата земја и за Капитал Банка која во моментот се одликува со висока стапка на ликвидност. Како резултат на високата ликвидност, банката во месец јуни ги намали каматните стапки на депозити, сепак внимавајќи да тие останат се уште најконкурентни на пазарот како и во изминатите години наназад. И покрај намалувањето на каматните стапки, бележиме благ пораст на депозитната база, преку влез на нови штедни влогови и успешно менаџирање со постоечките.

Кои се Вашите очекувања од аспект на движењето на каматните стапки кај кредитите и депозитите во периодот што следи?
Капитал банка продолжува да биде конкурентна на пазарот, пред се од аспект на корисничкото искуство. Брзата услуга и флексибилноста во работењето со клиентите од секогаш била и ќе продолжи да биде нашата најдобра страна. Не очекувам некои поголеми движења на каматните стапки, но секако овде голема улога ќе има текот и крајот на пандемијата, кој засега е непредвидлив.

Капитал банка е една од банките во земјава која прва почна со давање дигитални услуги. Каква е вашата стратегија на овој план?
Дигитализацијата е новата нормална реалност. Периодов беше вистински тест за сите нас, професионалци во својот делокруг на работење, кој колку ќе успее најбрзо и нај оптимално да се прилагоди на виртуелното работење, размена на податоци, состаноци и опслужување на клиенти. Капитал банка повеќе од две години нуди онлајн кредитирање без физичко присуство на клиентите во банка, а минатата година инвестираше во понова верзија на електронско и мобилно банкарство за физички лица, а се работи и на развивање на дигитално опслужување и на правни лица за кредитирање и факторинг.

Како дел од членството во Алфа Финанс Холдинг, водечка европска финансиска група во Југоисточна Европа кои се главните предизвици на среден рок за Банката?
Дигитализацијата е основен приоритет на целата групација која многу брзо се развива во бизнис секторите поврзани со енергија. Ние како банка се сретнуваме со големи регулаторни предизвици, па неопходни се одредени измени во регулативата за да се овозможи премин на целосен онлине однос со клиентите , што е инаку веќе воспоставена банкарска пракса во некои западни земји. Сепак ние активно соработуваме како со вендори кои нудат ваков вид на софтверски решенија така и со стручни релевантни служби кои го поседуваат знаењето и искуството и сигурен сум дека наредната година ќе биде пресудна за овој вид на активности.

Најголемата независна деловна организација кај нас и водечка деловна мрежа, Сојузот на стопански комори на Македонија, за претседател има жена, Данела Арсовска, која е наша соговорничка во „Женски печат". Оваа успешна жена, која е прва жена претседател на национална комора во Македонија, преку организацијата обединува поголема група жени претприемачи со лидерски капацитет, за кои верува, дека со трансфер на знаење, менторство и соодветна поддршка, ќе се профилираат во идни жени лидери на кои сите ќе бидеме горди.

Најбројните и најпогодените микро, мали и средни компаниите не се таргетирани соодветно со економските мерки на Владата, а во нестабилен деловен амбиент, тешко дека брзо ќе се опорават и дека ќе го задржат бројот на вработените, вели универзитетската професорка Снежана Костадиноска – Милошеска, која е дел од движењето „Македонскиот концепт“ во интервју за Економист.мк. Со неа разговараме и за тоа кои се најголемите предизвици за економијата, на кои сектори треба да се стави фокусот за брз економски развој, како и за економската програма на „Македонски концепт“.


Владата донесе три пакети на економски мерки, дали тие се скроени според потребите на реалниот сектор односно според потребите на оние кои се најпогодени од кризата и дали ќе придонесат за брзо опоравување и намалување на отпуштањето од работа?

Економските мерки требаше да бидат насочени кон микро, малите и средните претпријатија, за кои општо е прифатено стојалиштето дека се најпогодени од пандемијата КОВИД-19, а најзначајни за економиите во Европската Унија и особено кај нас. Такви, според последното соопштение на Државниот завод за статистика се 99,7% од активните деловни субјекти (од кои 80, 7 % се микро компании, со 1-9 вработени, 10% од деловните субјекти немаат вработени или немаат утврдено број на вработени) а само 0,3% се големи компании.

Освен тоа, мерките требаше да бидат наменети кон најпогодените сектори. Тоа значеше дека треба да бидат првенствено и посилно помагани секторите на кои им беше директно забрането да вршат дејност заради потребата од социјално дистанцирање, како што се угостителството, транспортот, дел од малопродажбата, услужниот сектор, преработувачката индустрија на трајни добра, а потоа дејностите погодени индиректно од кризата. Според последниот Месечен статистички извештај на ДЗС, од април 2020, најпогодени дејности во вториот квартал од 2020 година се туризмот (речиси преполовен), градежништвото со пад од околу 40% и угостителството со пад од околу 30 %.

Од погоре презентираните податоци произлегува заклучокот дека најбројните (микро компаниите) и најпогодените не се таргетирани соодветно и со овие кусорочни мерки, а во нестабилен деловен амбиент, тешко дека брзо ќе се опорават и дека ќе го задржат бројот на вработените.

„Македонски концепт“ ќе учествува на претстојните парламентарни избори кои станува се поизвесно дека ќе се случат многу брзо. Кои се економските политики за кои ќе се залагате во вашата изборна програма и што мислите за идејата акцент во развојот на економијата да се стави на индустријализацијата?

Ние сметаме дека економските политики на среден и долг рок треба да бидат одржливи за да ја издигнат економијата и благосостојбата во државата. За тоа, првенствено е потребна стабилизација на државата, што ќе значи и предвидливост за носење на деловни одлуки и инвестиции, а потоа да се спроведат вистински и темелни реформи во државата и економијата со ангажман на сето врвно знаење. На Македонија и е потребна економија на чисто пазарна основа и мала и ефикасна државна управа. За тоа да се постигне потребна е целосна либерализација и дерегулација на економијата и на финансискиот пазар, реформи во јавните сервиси, намалување на сивата/црната економија, корупцијата и слично и соодветен третман и поддршка за микро и малите компании (финансиска помош, даночни ослободувања до 3 или 5 години, менторства и слично).

На Македонија не и потребна реиндустријализација, рестартирање на стари, веќе приватизирани индустриски капацитети и истурање на обилна финансиска поддршка, зошто тоа не е светски тренд, не барем во Европа и не е во интерес на најголемиот број македонски граѓани. Македонија мора да остане чиста и здрава средина од која солидно ќе живеат нејзините граѓани, користејќи ги рационално нејзините природни ресурси, а политиките ќе го помагаат земјоделството, туризмот и информатиката како создавачи на доходот.

Ја споменувате либерализацијата на финансискиот пазар, од која граѓаните би имале големи придобивки, но сепак за неа само за зборува, а никако да се случи. Како да дојдете со ослободување на финансискиот пазар?

Ова прашање треба да биде клучно при составувањето на идната влада.   Едноставно, нема напредок на економијата и животниот стандард без функционален финансиски пазар-кој постојано има вишоци на ликвидност, а во сите сектори кусок на ликвидност и стагнација или цената на домашните средства, наспроти странските. Овој пат, ние, деловната заедница и граѓаните треба да ги испорачаме нашите барања и да вршиме политички избор според тоа.

Добро ги познавате јавните финансии но и начинот на функционирање на Министерството за финансии бидејќи бевте државен секретар. Дали Министерството за финансии ја игра вистинската улога во справувањето со актуелната криза?

Жалосно е што во последните неколку години со прекумерното трошење за непродуктивни намени се создаде висок јавен долг, без да се поттикне позначајно растот и што не се остави фискален простор за непредвидени ситуации. Оттука, Министерството за финансии се најде во многу тесна позиција, која ќе се премостува со нови големи и скапи задолжувања, кои повторно ќе лечат само површни рани. Министерката за финансии  треба да работи за јавниот интерес, кој во оваа криза е стабилизација на економијата со правична алокација на расположивите ресурси и сочувавање на стандардот на граѓаните.

Поради кризата уште повеќе расте задолжувањето на државата, а се намалуваат буџетските приходи. Дали може да се најдеме во ситуација државата да не може да ги сервисира редовно своите обврски кон физичките лица и правните субјекти?

Финансиската стабилност во земјата не може и не смее да се наруши, зошто е надгледувана од многу важни надворешни институции и е дел од регионалната стабилност и системи. И не треба да се вознемируваат и плашат граѓаните со тоа. Но, потребно е умно и чесно раководење со државата и финансиите, час поскоро, за да се консолидираат неповолните трендови и состојби. Решенија постојат. Најважно е да се воспостави доверба кон властите, тие тоа да го потврдат на дело, да се овозможи силна економија, а потоа се се решава.

Еден од најголемите проблеми со кои се соочува приватниот сектор во земјава е неефикасна администрација, за која се плаќа висока цена. Актуелната власт најавуваше преземање на вишокот вработени од јавниот сектор во приватниот. Какво е вашето мислење во врска со оваа реформа и кој според вас е вистинскиот пат до професионализација на администрација?

Создавање мала и ефикасна администрација во функција на стопанството и граѓаните е една од најважните реформи што треба веднаш да се спроведе во државава. Проектот на власта за преземање на вишокот вработени од јавниот сектор во приватниот е нејасен и контроверзен. Не е јасно, на пример, дали власта знае каков вишок на вработени сега има во јавниот сектор и/или како тој го утврди. Или на пример, дали е дозволиво тоа да им го наметнува на приватниот сектор? Колку тоа ќе биде одржливо или само гимнастика?

Вистинско решение за ова е воспоставување претприемништво во јавните сервиси, со карактеристики идентични за приватното претприемништво. Допуштање голем дел од јавните сервиси, со утврдени стандарди и надзор, да се вршат од претприемачи, на иновативен и поевтин начин. Ова е тренд кој навлегува во модерните и напредни држави и дава повеќенаменски позитивни ефекти. Ова треба да биде нова шанса за македонските претприемачи да се занимаваат и со ваков тип на дејности и да обликуваат нови форми на јавни сервиси и на тој начин да ја модифицираат државата. Но, за да се спроведе вистински, освен мотивацијата на претприемачите, потребена е силна посветеност на власта што го спроведува и темелна промена на економското опкружување, како и унапредување на образованието, како предуслов за солидно знаење во модерни деловни процеси кои постојано ќе се соочуваат со нови предизвици.

Солидарноста е уставна категорија кога треба да ја платат помалите правни субјекти, а е неуставна кога треба да се вклучат оние со енормни заработки, вели Биљана Муратовска, генерален секретар на Асоцијација Макам-транс во интервју за Екомонист.мк. Таа порачува дека големите профитабилни компании, вклучувајќи ги банките и осигурителните компании кои имаа поддршка и помош 30 години треба да покажат емпатија и од средствата кои ги оствариле како екстра профити со години, дел да вратат во буџетот на државата.

Предупредивте на опасностите од зголемување на цената на акцизата организиравте и протест. Дадовте и предлог наместо да се зголеми акцизата да се воведе прогресивен данок. Дали добивте одговор од надлежните институции за вашиот предлог односно објаснување зошто нивното решение е подобро?

Во однос на Уредба за зголемување на акцизата ние превозниците најжестоко се спротивставивме, но не поддржаа скоро сите други комори и синдикати, освен предлагачот Стопанска комора на Р.Македонија кој преставуваат помал дел од стопанството ( олигарсите). За жал Владата прифати една мерка која во никој случај не може да се нарече „ антикризна мерка“ затоа што мерката е во спротивност на значењето на овие зборови. Генерално одговор на нашите барања нема, освен што на денот на одржување на протестот во кој учество зедоа над 200 возила пред неговиот почеток со брза пошта добивме допис од Министерство за финансии во кое уште еднаш ни ги пренесоа нивните веќе познати ставови. Нашето барање за воведување на прогресивен данок за сите стопански и нестопански дејности, при што 2 отсто би требало да платат оние кои оствариле во 2019 година добивка над 200.000.000,00 милиони денари, како замена на акцизата. Одговорот беше дека барањето е неуставно, иако веќе еднаш е применето во 2001 година, односно согласно член 39 став (1) и член 41 став (1) од Законот за данокот на добивка, надминати се роковите за доставување на Даночен биланс, што значи воведување на дополнително зголемување кај данокот на добивка би имало ретроактивно дејство, би било неповолно за даночните обврзници и со тоа би биле основ за поведување на постапка за оценување на уставност. Ова значи дека солидарноста е уставна категорија кога тоа ќе го платат микро, малите и средни правни субјекти од стопанството и населението, а не е уставна категорија ако во оваа солидарност се вклучат и големите правни субјекти кои остваруваат енормно високи добивки. Наводите дека ќе нема финансиски импликации благо речено се неаргументирани, затоа што во оваа мерка се анализира само потребата на владата да се полни буџетот, а не фактичката состојба на терен во услови на пандемија кога имаме намалување на активностите кај сите правни субјекти за 80 отсто, но и бизниси кои се под „клуч“. Поради тоа не е возможно превозниците да превезуваат и работат со полн капацитет и да го понесат товарот за доплата на акциза од 3 денари, односно населението кое има ограничени примања да може да го полни буџетот. Значи од една страна државата дава некој средства ( кои не може сите да ги користат), но во исто време преку акцизата прибира средства од најзагрозените.

Министерството за финансии ја објави анализата за донесување на одлуката за зголемување на акцизата. Дали со понудените аргументи ве уверија во исправноста на нивната одлука?

Прво и основно анализата покажува дека не се работи за анти-кризна мерка, туку за обезбедување на средства во буџетот и тоа од делот од стопанството и од населението, на кого им е најмногу потребна помош и поддршка, без да се направи соодветен ребаланс на буџетот, а платите на администрацијата остана недопрени. Помош и поддршка имаше и за ИВЗ и за МПЦ иако ни денар не уплаќаат од остварените приходи во буџетот. Значи акцизата е за да се сервисира сите овие трошоци кои остануваат исти.

Да се прават анализи а да не се побараат податоци од нас репрезентативна асоцијација во кој членуваат 1.500 ( 85,7%) трговски друштва од областа на превоз на стока, од асоцијација за превоз на патници е благо кажано непрофесионално, од една страна, а од друга страна параметрите кои се пресметани и милионите кои ќе се добијат од зголемената акциза се дел од нас самите, пари кои на сите ни се потребни за опстанок и заживување на деловната активност.

Листата на цени на дериватите кои ја презентираа по држави за да ни покажат дека кај нас, освен во Турција и две-три други држави, имаме најниски цени е благо кажано весела математика ( неспоредливи податоци) кога се работи за комерцијалните превози, затоа што во државите членки на ЕУ, Србија и други држави во Закон за акциза има одредба која значи враќање на дел од акциза и можност во реципроцитет тоа да се прави со секоја држава од каде се точи гориво исто како што е процедурата за поврат на ДДВ.

Ниската цена на горивото е всушност „ антикризна мерка“ која пандемијата ни ја даде заради стопирање на секакви активности на светско нив. Анализата која ја прават државите и го почитуваат превозот како основна алка за поврзување на стопанските дејности од сите држави, акцизата не ја користат како можност за собирање на средства во буџетот, туку напротив за превозниците се спроведуваат дополнителни антикризни мерки. Само за да не запре превозот бидејќи ако тоа се случи запира се во една држава, во Словенија на пример се доделуваат субвенции за возач како надомест за тешките услови за вршење на превоз во услови на пандемија, во март по 118 евра по возач; а во април 200 евра по возач.

Ги чувствувате ли веќе негативните ефекти од зголемувањата на акцизата?

Негативните ефекти од зголемената акциза се почувствуваа веднаш, затоа што анализата на негативните ефекти не се прави со споредба само на еден елемент (падната цена на горивото), туку на сите други елементи и услови кој ги имаме во период на светска здравствена и економска криза.

За март кога имаше речиси 20 работни денови, влијанието на кризата се мери од 10 до 20 отсто намален обем на работа зависно од видот на стоката која се превезува, без зголемена акциза. Во април сликата и состојбата на превозот е многу поинаква, затоа што има целосно блокирање на производните капацитети и магацини ширум Европа и во нашата држава. Согласно податоците од стопанските комори има намалена активност на целото стопанство за 80 отсто, што значи и намалена активност и на превозниците на стока. На возилата на кои им изминуваат регистрациите, се паркираат и не се активни ( мртов капитал); месец и половина сите кои работеа со превоз на стока од и за Турција, останаа блокирани и без никакви приходи; превозот се зголеми во однос на времето за кое се завршува превозна операција за 2, 3, 5 или 10 дена и повеќе, а се ангажира во просек 30 отсто од расположливиот возен парк. Цените на превозите паднаа на европско ниво под нормално ниво за покривање на трошоците на превозот, имаме и смртни случаи како последица на воспоставени конвои и штети од сообраќајни незгоди кои се резултат на замор и тешки услови за вршење на превозот. Колку и да е намалена цената на горивото не е доволна да ги покрие дополнителните давачки кои ги има превозникот, а не пак да плаќа и дополнителна акциза.

Транспортот е еден од најпогодените сектори во оваа здравствено-економска криза. Колкава штета до сега е настаната во овој сектор и кои се најголемите проблеми со кои се соочувате?

Рано е да се пресметаат штетите, но како и сите со исклучок на оние кои непречено работеа во овие тешки услови, благо кажано е огромна и допрва ќе се сумираат сите негативни елементи. Во гранката транспорт, одделот превозот во патниот сообраќај зазема најголемо место и согласно статистички податоци 96 отсто од стоката која се превезува во увоз и извоз се врши со товарни возила. Нашето стопанство е увозно ориентирано и зависи од работата на стопанството на државите од ЕУ и пошироко, што значи дека превозниците се соочуваат со огромен дефицит на стока за превоз и тоа не само за Македонија туку и за превози кои пред кризата ги извршуваа меѓу другите држави и ги нивелираа ефектите од ниските превозни цени кои постојат кај домашните корисници на стока. Времето за кое се завршуваа одредени превози се зголеми, а тоа значи и дополнителни средства за дневници на возачите, поголем број на возење со празно возило за да може да се најде превоз на стока, но има и враќање на празни возила од пократки дестинации во случаи кога предолго се чека на некој товар или не може воопшто да се пронајде.

Фактот дека превозните трговски друштва беа вброени во првиот сет на економски мерки на владата за најзагрозените дејности укажува на големото влијание на кризата во овој оддел од гранката транспорт.

Школски пример е дека генерално транспортот е прв кој го погодуваат: политички, економски, здравствени кризи, временски услови и фактот дека има изразен сезонски карактер на вршење на услугата. Транспортот е услуга и нема никакво добро / стока која може да ја чува на залиха, па во подобри услови истото да го продаде, напротив се случува и консумира во моментот, а сега се соочуваме со „мртов капитал“ кој стои неискористен и е паркиран ширум територијата на нашата држава.

Колку во вака тешки услови се од помош мерките за заштита на економијата кои ги донесе Владата?

Превозниците се како птицата феникс се раѓаат од пепел и им треба малку да се поддржат за да се опорават, но за жал од осамостојувањето па до денес се гледаат само како извор на средства и тоа или за приватни џебови или за буџетот на државата. Над 80 отсто од вработените во државата се вработени во микро, мали и средни трговски друштва (вклучувајќи ги и превозниците), трговци поединци - занаетчии. Тие се столб на целото кревко стопанство во мала и увозно ориентирана држава, а за разлика од нив оние големите профитабилни компании, вклучувајќи ги банките и осигурителните компании јасно е дека не им се потребни средства за поддршка затоа што таа поддршка и помош ја имале 30 години и затоа стасале на нивото на кое се денес. После толку години ред е да покажат емпатија и од средствата кој ги оствариле како екстра профити со години, дел да вратат во буџетот на државата, како би се помогнало на помалите и покревки правни субјекти кои работат и живеат од ден за ден, но за жал имаме сосема обратна слика во пракса.

Најголема критика дадовме на фактот што владата не донесе уредба со која на банките ќе им наложи за 2-3 месеци да ги замрзнат каматите и кредитите на правните субјекти и населението по примерот на сите оние банки и фондации кои ги замрзнаа каматите и кредитите во сиромашните држави за период од 1 година. Значи банките ќе заработат дополнителна камата на камата.

Исто така наместо сите средства од бескаматни кредити кои ги доби државата како помош и поддршка да се дистрибуираат до сите правни субјекти кои имаат потреба од финансиска инјекција во овој тежок период преку Банката за развој, се одлучија на приватните банки да им дадат дел од овие средства без да им наплатат камата, а банките за услугата ќе наплатуваат 1,5 отсто камата од корисниците на кредитот. Значи банките пак ќе заработат дополнителни средства и во услови на здравствена и економска криза.

Согласно мерките за затворање на одредени бизниси како и податоците за остварени добивки од 2019 година со одредување на одреден лимит ( пример : 2 до 2,5 милиони денари), требаше да бидат доволни за да се подели првиот сет на бескаматни кредити , а не да се оптоварат компаниите со едно брдо документи кои треба да ги обезбедат, а пред се за платени даноци и други давачки спрема УЈП. Овој проблем можеше да се надмине со клаузула во договорот дека ако не се платат давачките спрема УЈП, ќе се наплатуваат одредени пенали.

Фактот дека постојано има менување на условите во мерките, укажува дека во пракса не даваат соодветни резултати. Но затоа Уредбата за зголемената акциза е бетонирана и никаква критика не влијае на надлежните органи за да ја променат иако за неа имаше поддршка само од 1 отсто од стопанството.

Се најавува трет пакет на мерки, кои мерки сметате дека е неопходно ургентно преземат?

Во овој момент основно е да се најдат без каматни кредити, позајмици со како би се опслужило стопанството со свежи пари како финансиска инјекција за да се даде можност да се одржува дневна ликвидност и да се има средства за да се исплати минимална плата на сите вработени за да се намали отпуштање особено на дефицитарни кадри во кој спаѓаат и професионалните возачи. Поддршката треба да биде минимум четири месеци се со цел да не се дозволи целосно затворање на услужни и производни капацитети и да се даде шанса со заживувањето на стопанството во Европа да се одржува рамномерен чекор во постепеното враќање во нормала, од една страна, а од друга страна да се даде можност на сите повратници од странство да најдат вработување во државата и да останат и придонесуваат со својот труд во државата.

Како замена за предлогот за прогресивен данок, во ново барање кое го доставивме до Влада, Министерство за финансии и Министерство за транспорт и врски дадовме предлог да се зголеми месечната аконтација на сите стопански и нестопански дејности кои имаат искажано добивка по завршна сметка од 2019 година од 1,000.000,00 евра па и повеќе да плаќаат наместо 10 отсто, 12 отсто аконтација на данок на добивка до крајот на годината, а со завршна сметка или ќе им се признае како однапред платен данок или истиот ќе им се

врати како претплата ( согласно со закон). На овој начин ќе се обезбедат дополнителни парични средства од сите оние кои имаат средства и кои и покрај тешките услови работат профитабилно, од една страна, а од друга страна нема да ги изгубат средствата во понатамошниот период на заздравување на стопанството.

Субвенциите не се тресат од ракав, туку се даваат според строго контролирани правила и услови. Земјоделците мора конечно да сфатат дека овие пари, чиј обем воопшто не е за потценување, се за реинвестиција, за осовременување и развој на стопанствата, порачува директорот на Платежната агенција, Николче Бабовски, во интервју за МИА.

Земјава има најевтина туристичка такса во регионот, но и таа не се плаќа. Туристичка инспекција не постои, сè уште немаме воведено и можеби во овој сегмент сме последни на Балканот. Според бугарската статистика, лани нè посетиле околу 350.000 Бугари, а ние сме успеале да „изброиме“ само 70.000 – 80.000. Моделот на субвенционирање десет години не е сменет иако одамна не го дава посакуваниот ефект. Мора еднаш да се соочиме со фактите, да ги кажеме и да почнеме да ги решаваме работите. Мора, конечно, максимално сериозно да сфатиме дека туризмот е исклучително моќна алатка за развој на државата, вели директорот на Агенцијата за поддршка и промоција на туризмот Љупчо Јаневски во интервју за МИА.

Владеењето на правото, интензивна борба со сивата економија и подобрување на деловното опкружување се само дел од мерките за кои се залагаат бизнисмените кои се дел од Сојузот на стопански комори. Како што вели за весникот ВЕЧЕР, Данела Арсовска, претседател на Сојуз на стопански комори на почетокот на 2019 година комората доставила седум приоритети од приватниот сектор за подобрување на деловното опкружување и постигнување економски раст, поддржано со 78 економски мерки.

За секоја компанија од голема важност е спорот што го има да го реши за кратко време, по можност да го добие или штетата да биде помала, а тоа да се постигне со помали трошоци и без публицитет кој би можел да нанесе дополнителна штета. Сето ова може да се постигне со постапка на медијација, вели м-р Славе Младеновски, претседател на Комората на медијатори. Во интервју за „Економист“ тој зборува и за тоа кои спорови може да се решаваат по пат на медијација, за искуството во спорови каде една од страните е државна институција и за тоа каква е правната тежина на спогодбата потпишана како резултат на медијација.

Александра Андреева има само 29 години, а веќе во Велес успеала да застане на стабилни нозе сопствено сметководствено биро. Насмеана и позитивна вели дека не е лесно, но сепак успеала да се избори за место под сонцето и засега од она што го работи може пристојно да живее. За „Економист“ таа раскажува како од матурантка во јазична гимназија се развила во одличен сметководител и како од работата во домашни услови направила фирма со одлично реноме. Интересно за оваа млада претприемачка е и тоа што на своите вработени им го остварила работничкиот сон кој и светските компании уште го тестираат, да работат со скратено работно време, односно дома да со одат час и половина порано.

Еден од позначајните предизвици при договарањето за воспоставување деловна соработка, не е само како ќе се дефинира предметот на договорот или какви права и обврски ќе бидат предвидени за договорните страни, туку и каква правна заштита ќе договорат деловните субјекти за решавањето на евентуалните спорови кои би можеле да произлезат во врска со договорот.

Сметководството и неговото значење како професија во развојот на економијата на една земја е од непроценливa важност. Сметководството е основа за изготвување на финансиските извештаи за компаниите  и познато ни е на сите од каква важност се сметководствените извештаии и тоа како за корисниците на услугите така и за општествената заедница, државата, банките и инвеститорите. Во интервју за Економист.мк, Благоја Грозданов, истакнат сметководител, член на Надзорен одбор на Институтот за сметководители и овластени сметковдители (ИСОС) зборува за состојбата во професијата, предизвиците и можностите за напредок на оваа значајна дејност. Вели дека неопходно е да се воспостави ред во фелата,во спортивно податоците од финансиските извештаи ќе се со низок квалитет, ќе следи даночна евазија, сивата економија ќе цвета и за кусо време никој нема да сака да врши сметководствени работи поради дисбалансот на одговорностите и обврските од една страна и наградите од друга страна.

Економист:  Можете ли да ни појасните кои се задачите и функциите на Институтот?

Грозданов: ИСОС е создаден согласно ЗВСР, со главна цел унапредување на професијата и заштита на интересите на оние кои својата егзистенција ја обезбедуваат вршејќи сметководствени работи. Институтот има законски пропишани обврски но сметам дека убедливо најважните цели на ИСОС мора да се заштита на интересите на сметководителите, унапредување на професијата и подобрување на состојбата на сметководителите во рамки на нашето општество.

Бидејќи со носењето на ЗВСР конечно се озакони оваа професија која има екстремно големо значење за државата, ИСОС треба да делува и во насока на искоренување на сивата економија во дејноста, така што само оние колеги кои ги исполнуваат законски пропишаните услови за вршење на дејноста ќе може истата да работат.

Економист: Сметководителите несомнено се значајна алка која ги поврзуваат деловниот сектор со банките и државните институции. Задоволни ли сте од позицијата која сметководството како професија ја има денес?

Грозданов: Апсолутно не. Сметководството е нервниот систем на една економија а професионалците кои секојдневно ја вршат оваа работа се во крајно подредена позиција во споредба со колегите од низа други интелектуални дејности: ревизори, проценители, адвокати, вешти лица, нотари и сл.

Потребно е да се преземат низа мерки од страна на надлежните институции за подобрување на состојбите во фелата. Во пракса постои една крајна неизбалансираност измеѓу наметнатите обврски на професијата кои делумно потекнуваат директно од одредени законски решенија, а делумно од практичната примена на законски одредби и правата кои професијата ги има и заштитата која ја добива од оние кои се најголеми корисници на податоците од сметководствените извештаи.

Еден просечен сметководител во својата работна недела ќе мора да изврши низа наметнати обврски со кои веројатно ќе дојде во контакт или ќе треба да состави извештаи за централниот регистар, управата за јавни приходи, државниот завод за статистика, народната банка, агенцијата за вработување, фондот за здравствено осигурување, комерцијалните банки и сл.

На сите овие наметната обврски мора да се стави контратежа, односно да се постигне баланс меѓу правата и обврските. Сите институции кои се крајни корисници на извештаи кои очекуваат да ги добијат од сметководителите мора да ја препознаат важноста на професијата и заедно да работат на нејзина заштита и издигање.

Во спротивно ќе се соочиме со реалноста на ситуацијата многу брзо. Без ред во фелата податоците од финансиските извештаи ќе се со низок квалитет, даночната евазија голема, сивата економија ќе цвета и за кусо време никој нема да сака да врши сметководствени работи поради дисбалансот на одговорностите и обврските од една страна и наградите од друга страна. Всушност, набрзо оваа професија која демографски гледано и онака е „стара“ ќе стане дефицитарна. Онака како што сега се одвиваат работите, не познавам млад човек кој би сакал да ја работи оваа работа.

Економист: Каде го лоцирате проблемот за нефункционалноста на Институтот и гледате ли излезе од моменталната состојба?

Грозданов: Преку воведувањето на регистрите на сметководители, овластени сметководители, трговци поединци и трговски друштва кои вршат сметководствени работи ИСОС треба да се бори и против сивата економија во дејноста.

Но за тоа да се случи ИСОС мора да е функционален и да располага и со механизми за борба против сивата економија во дејноста. Сметам дека едноставно водење на регистри на вршители на сметководствени работи не е доволно. Потребен е контролен механизам при финансиското известување, односно поднесувањето на годишните сметки и финансиските извештаи кој ќе осигура дека само лиценцираните сметководители кои се впишани во соодветните регистри смеат да ги доставуваат овие извештаи до надлежните институции.

За да се преземат оперативни мерки и да се зачекори кон воспоставување на ваквите механизми неопходен е функционален ИСОС со управи органи кои работат во насока на заштита на интересите на фелата а не во насока на промоција на лични интереси. Во моментов сме во една апсурдна ситуација во која управните органи кои се отповикани од членството не може да бидат заменети во пракса се додека не се добие писмено позитивно мислење од страна на министерство за финансии согласно со Законот.

Сметам дека главниот проблем е токсичниот микс од државниот интервенционализам кој е застапен во Законот за вршење на сметководствени работи и комплетното отсуство на волја за комуникација на надлежните институции со ИСОС.

ИСОС на крајот на денот е граѓанско здружение формирано со Закон и како и кај секое здружение треба да се раководи од интересите на членството. Надзорната функција која Министерството за финансии согласно Законот ја има во поглед на функционирањето на ИСОС треба да е само во доменот на проверка на исправноста на спроведените постапки за избор на членовите на органите на ИСОС а не и во доменот на изборот на лицата кои треба да ги иполнуваат тие функции.

Во моментов министерството за финансии е глуво и немо за барањата на фелата и се однесува како ИСОС и законското решение за регулирање на фелата кое потекнува токму од министерството да не постојат. Ваквиот однос е крајно деструктивен и на штета на професијата и целата држава. Навистина не ми е јасно како државата не го препознава нејзиниот интерес за поставување на ред во фелата кога во пракса освен финансиското известување, на товар на работата на сметководителите паѓа и спроведувањето на даночните политики, подготовката на даночните извештаи и даночните пресметки преку кои се полни и државната каса.

Економист: Во собраниска процедура е нов Закон за вршење на сметководствени работи кој предизвика бурни реакции кај сметководителите на јавна расправа во Собрание за нетранспарентност при негово изготвување. Каде го лоцирате проблемот?

Грозданов: Постоечкиот Закон за вршење на сметководствени работи е законско решение со низа недостатоци. Вистинска умешност е да се состави предлог со драстично полоши решенија од актуелниот Закон, но ете, надлежните со последниот предлог за кој се дискутираше на јавната расправа успеаа и во тоа.

Конкретно, со предлогот се промовира уште полош однос измеѓу правата и обврските на сметководителите и дополнително се поткопува и онака слабата позиција на сметководителите во економскиот систем со измислување на нечуено деградирачка законска категорија на „лице без лиценца кое може да врши сметководствени работи“.

Но главниот проблем го лоцирам на повисоко, генерално ниво: отсуството на волја за комуникација на законодавецот со професијата. Оние кои секојдневно ја работата оваа работа треба да се најзапрашани во постапката за носење на било какви промени во регулацијата на фелата. Ќе дадам едноставен пример. Фелата веќе години наназад бара акт за дефинирање на минимален надомест на трошоци за вршење на сметководствени услуги. Наместо идеи за решение на проблемот кој фелата го има одамна констатирано а кој би помогна да се искорени сивата економија во дејноста и кој би го подобрил квалитетот на дадените услуги на доброто на целото стопанство од надлежните доаѓа само молк.

Имајќи го сето ова на ум, за жал морам да констатирам дека „климата“ во која новопредложеното законско решение стаса до јавна расправа беше крајно неповолна. Целата постапка беше ужасно нетранспарентна и не вклучуваше механизам за feedback и затоа воопшто не ме чуди што законот не продолжи во собраниска процедура. Всушност тоа беше и најдобриот исход бидејќи кое било решение кое би се донело без да помине низ филтрите на јавните дебати и расправи низ еден подолг период од минимум година – две ќе значи само чекор назад и дополнително изгубено време за професијата.

Економист: Верувате ли дека ќе се подобри позицијата на сметководствената професија во државата и кои сметате дека треба да се идните чекори?

Грозданов: Краткорочно гледано според мене од клучно значење е деблокада на ИСОС и избор на нов УО кој конечно би почнал да работи во интерес на фелата, би воспоставил редовна комуникација со институциите кои се корисници на сметководствените извештаи во насока на заштита на интересите на колегите а не во насока на измислување на нови обврски, би спровел тековни активности како на пример организација на избор за дополнување на Собранието на ИСОС и што е најважно би ја вратил довербата на сметководителите во институциите!

Доколку ова се случи верувам дека брзо ќе ја преминеме фазата на „детски болести“ и ќе продолжиме кон градење на угледна и респектабилна професија.

Страница 1 од 3