Данела Арсовска: За сузбивање на сивата економија се потребни конкретни чекори од страна на институциите

Понеделник, 13 Мај 2019 11:34 Напишано од  Објавено во НИЗ ПРИЗМА НА БИЗНИСОТ

Во пресрет на претстојниот Форум „Механизми за елиминација на сивата економија, имплементација и очекувани резултати“ во рамки на проектот на УСАИД „Партнерство за подобра бизнис регулатива“ кој ќе се одржи на 16 мај во х. Александар Палас, Скопје,  БизнисРегулатува.мк направи интервју со Данела Арсовска, претседател на Сојуз на стопански комори на Македонија, кои се организатори на Форумот во партнерство со коморите во проектот. На Форумот на високо ниво ќе учествуваат домашни и странски експерти, министри, директори на институции, наука, деловна заедница, кои ќе ги детектираат најголемите предизвици на компаниите во борбата со сивата економија, ќе понудат решенија за нејзино сузбивање, а ќе бидат презентирани и ефектите за стопанството и државата од намалување на сивата економија и ставање на нерегистираните субјекти во системот на држава.

БизнисРегулатива: Каква е моменталната состојба со сивата економија во земјава? Каков е трендот?

Арсовска: Сузбивање на неформалната економија во земјава која изнесува над 30 проценти од севкупната економија е главниот предизвик за обезбедување стабилен деловен амбиент и работа под еднакви и фер услови за сите субјекти во приватниот сектор. Со моменталните состојби на удар се особено малите и средни претпријатија кои како двигател на македонската економија сочинуваат 99,7 проценти од сите компании и имаат учество од 70 отсто во бруто домашниот производ. Во анализите на Сојузот на стопански комори на Македонија кој застапува над 20.000 членови од сите сектори, заедничко е континуираното барање за координирана акција со цел справување со еден од најголемите предизвици за стопанството, сивата економија. Особено е критично да се обезбеди механизам за справување со оние кои работат во неформалната зона со милионски профити, производители, трговците на стоки и услуги кои заработуваат големи суми, не плаќајки ниту денар во буџетот. За регистрирани компании ова е погубно, бидејќи тешко се справуваат со притисокот поради тоа што нерегистрираните субјекти имаат поконкурентни производи и услуги, а со кои  им превземаат се поголем дел од потрошувачите.

БизнисРегулатива: Кои се последиците од растечката сива економија во земјава?

Арсовска: Според анализите од анкетите на Сојузот на стопански комори на Македонија, вршителите на дејност кои работат без формално регистрирање на својата дејност т.е без фирма, се повеќе од 50% поконкурентни на пазарот од регистрираните фирми, поради тоа што не допринесуваат со обврска за плаќање на ДДВ, придонеси по основ на социјално и пензиско осигурување, тековните трошоци им се многу пониски бидејќи не плаќаат по индустриска тарифа, со што не само што го оштетуваат буџетот, туку и нудат цени за производи и услуги на пазарот кои се значително пониски, цени кои регистрирана компанија што ги плаќа сите давачки не може да ги постигне поради тоа што повисоките трошоци мора да ги пресмета во крајната цена на чинење.

БизнисРегулатива: Што би требало да се направи за да се промени сегашната состојба?

Арсовска: Водени од моменталниот деловен амбиент во земјава во услови на најави на регистрирани субјекти за прибегнување во неформалната зона, неопходно е да се релаксираат субјектите кои регистрирано работат од инспекциски надзори со цел намалување на трендот кон тивок премин во сивата зона.  Потребна е здружена акција и искористување на соодветните механизми,  со цел менување на перцепцијата дека неформалната е сигурна зона каде нема контроли и казни.Во спротивно и оние кои работат во согласност со законите и плаќаат даноци, тивко ќе почнат да преоѓаат во сивата зона. 

Механизми за надминување на оваа состојба со волја и акција на инспекциските служби е отпочнување  со континуирано делување по пријави за нерегистрирани субјекти но и јавно истакнување на оние кои ќе добијат глоба за истото, бидејќи не само што нивното изигрување на прописите претставува затајување на данок, туку е и дестимул за сите кои сакаат да работат почитувајќи ги законите.

Предложените иницијални чекори за справување со сивата економија се неопходни за демонстрирање на јасна волја дека ќе има последици за оние кои работат нерегистрирано, а не како во моментов кога на удар се само регистрираните фирми.

Прво имплементација во пракса на Законот за забрана и спречување на вршење на нерегистрирана дејност со што би се регулирало работењето во сивата зона. Отпочнување на постапка за трансформација на неформалните активности во формални, поточно доброволна регистрација во прва фаза на контроли за оние кои нерегистрирано работат, а со тоа и нивен влез во системот на обврски.  Во втората фаза, доколку во првата субјектите одбијат да се регистрираат и не престанат да вршат дејност во сива зона,  да се применат репресивни мерки со изрекување на значителни глоби и кривични санкции, со што би се обиделе институциите да ги спречат нелегалните текови на пари.

Единствено со функционален механизам може да се справиме со сивата економија, бидејќи таа не придонесува во буџетот и дополнително ги дестимулира компаниите да инвестираат, со тоа што ги руши основите на еднаквост врз кои се темели пазарниот систем. Само со  итно справување со оваа појава која е присутна во сите сектори на стопанството може да очекуваме одржлив и континуиран економски раст, повисок животен стандард и поволно деловно окружување.

Неопходна е потребата од јакнење на свеста дека сивата економија е штетна за сите граѓани. Тешко е во услови на сиромаштија да се спречи оваа појава, но нејзиното намалување ќе го зголеми обемот на работа кај оние кои работат и плаќаат данок, а со тоа и ќе придонесе за природно општо намалување на продажните цени.

Оние кои ги избегнуваат своите даночни обврски, ги оштетуваат сите граѓани и се неправедни спрема сите оние даночни обврзници кои работат законски.  Сивата економија ја поткопува конкурентноста на компаниите и интегритетот на целиот наш даночен систем.

БизнисРегулатива: Што ќе се дискутира и кои пораки очекувате да произлезат од Форумите следна недела?

Арсовска: На Форумот во присуство на деловната заедница ќе бидат детектирани клучните предизвици на стопанството во борбата со неформалниот сектор. Битно е да се отвори дискусија за овој проблем кој е присутен во сите сектори на стопанството и институциите да отпочнат со конкретни чекори за справување со сивата економија, бидејќи тие се носители на механизмите за справување со овој проблем кој е се поголем. Сивата економија не може да се сузбие, но може во голема мера да се намали. Анализите на Светска банка покажуваат дека учеството на компаниите кои се соочуваат со нерегистрираните или неформални вршители на дејност во Македонија е 55, 5% или најмногу во регионот пред Црна Гора со 52,4%, Хрватска со 48,2%, Албанија со 40,2%, Србија со 37,5% и Словенија со 26,5%. Сојузот на стопански комори оваа проблематика неколку години наназад ја актуелизира и повикува на заедничка акција со надлежните институции  за регистрација на нерегистрираните субјекти или употреба на репресивни механизми за нивно сузбивање како би се намалила штетата на компаниите кои регистрирано работат но и на националниот буџет.