Додека домашните компании се борат со ликвидноста, со давачките, со доцнењето во наплатата - економскиот систем го јаде сивата економија. Данела Арсовска претседател на Сојузот на стопански комори во разговор за Фактор отворено зборува за клучните проблеми со кои сега се соочуваат домашните бизнисмени. Вели дека даночните промени сега најмногу ги погодуваат не само лицата кои имаат повисоки примања туку и бизнисмените кои закупуваат деловен простор од физички лица, но и земјоделците. Арсовска очекува позтивни изгледи поради ЕУ и НАТО интеграциите, но спомена и дека некои македонски компании почнале да најавуваат селење на бизнисот во земјите од регионот. Ја прашав прво за политичкиот контекст и очекувањата по раздвижувањето на политички план.

Арсовска: Од аспект на бизнисот безбедносниот момент е важен, но исто така, важно е за луѓето да почувствуваат сигурност во системот. Иако се најавува дека е извесен влезот во Европската унија, тоа нема да се случи наскоро односно согласно изјавите, до 2025 година. На национално ниво неопходно е квалитетно спроведување на неопходните структурни реформи, особено економските реформи иако и останатите имаат значајно влијание на целиот систем како целина. Потребни се реформи во спроведување на владеењето на правото, во борбата со справување со корупцијата, како и во судските инстанци во делот на стопанските спорови бидејќи на приватниот сектор, но и воопшто граѓаните им е потребно да се зголеми вербата во правниот систем.

Оној безбедносен аспект кој го носи најавата за северноатланските интеграции може да биде придобивка меѓутоа е само еден сегмент на тоа што следи, а за интеграција потребна е национална консолидација за квалитетно спроведување на неопходните национални структурни реформи. Ние во континуитет се хармонизираме со законодавството, но во практика истото тешко се имплементира во пракса бидејќи општеството и свесноста не се приспобени на овие брзи транзиции кон системот на европската легислатива. Препораките се законите да не се носат во скратени постапки, а тоа е нешто што и ние конкретно постојано го апелираме. Неопходно е во драфтирањето односно во изготвувањето на регулативата да бидат почитувани оние приниципи кои важат и во самата ЕУ, а тоа е сите засегнати страни да бидат конслултирани додека се подготвува законот и драфтирањето кое треба да е со широка јавна расправа да трае од шест до девет месеци како би се постигнало изготвување на квалитетно и прилагодено решение. Доколку се почитува тој принцип во носењето нова регулатива, нема подоцна да се соочуваме со проблем во нејзината имплементација. Кај нас тоа често не е случај и затоа во имплементацијата се соочуваме со проблеми.

Политиката многу влијаеше, ама секако важно ви е што има барем некаква извесност или?

Арсовска: Изгледите се позитивни, но ние во континуитет постојано сме во политичка неизвесност. На приватниот сектор, позитивните сигнали му се важни, иако уште поважно е тоа да се рефлектира во практика како и ветувањата доследно да се исполнуваат. Постојано укажуваме дека мора веднаш да се отпочне со остварување на неопходните мерки за раст на стопанството, компаниите се во грч, не инвестираат иако имаат желба за тоа. Фокусирани се на завршување на оние проекти кои им се отпочнати со минимални инвестиции, не сакаат да ризикуваат со големи средства, затоа што големиот ризик може да донесе и голема загуба.

 

 

Во каква кондиција е сега бизнис секторот? Како работат македонските стопанственици?

Арсовска: Домашните компании се борат со ликвидноста. Тие го плаќаат данокот од кризата која ја имавме во последните години. Растот кој го имавме се спушти на ниво кое не е задоволително. Целиме кон некој иден раст и се најавува дека 2019 ќе биде економска година, но дали ќе биде така не можеме да предвидиме затоа што не сме сигурни какви ќе бидат состојбите во целокупното општество. Се најавуваа и предвремени парламентарни избори, знаеме дека ќе има претседателски избори. Кога има кампањи, неизбежно е чинителите во општеството да се фокусирани на своите кампањи и на своите кандидати, а не толку на остварување на целите кои ни се најпотребни за раст. Постојат реални предизвици кои доколку не се адресираат сега, може и оваа година да ја поминеме во стагнација, а се зависи од првите два квартали од кои првиот тече. За економска стабилност, потребна ни е политичка стабилност и да се покаже волја, да се намали поларизацијата меѓу политичките чинители, бидејќи на крајот како ќе се води националната економија доколку нема развиено национално стопанство.

Рековте ликвидноста, но со кои други проблеми се соочува стопанството?

Арсовска: Најголемиот проблем е сивата економија со која приватниот сектор се бори контиуирано. Компаниите сметаат дека недоволно брзо се адресира овој проблем, кој можеби и дополнително ќе се продлабочи со промените во персоналниот данок на доход. Сивата економија е една зона во која нерегистрирани субјекти функционираат и немаат никаков страв дека ќе имаат какви било последици од нивното работење. За нив нема инспекциски служби, нема наплата на индустриска струја и високи индустриски трошоци, не плаќаат никакви даноци. Таа е сигурна зона, во која се работи без правила и нема одговарност за тоа. Според наши анализи, но и согласно бројките на меѓународните финансиски институции, над 30 отсто од вкупната економија е во сива зона што е поразителен факт. Кога компаниите се соочуваат со нелојална конкуренција која е 50 проценти поконкурентна на пазарот и работи во сивата зона, нормално дека тие се борат на секој начин за да ги покријат трошоците и обездедат егсистенција. Ситуацијата во малите и средни претпријатија е особено алармантна.

Владата очекува раст на БДП преку раст на платите и стимулирање на приватната потрошувачка. Минималната плата еднаш порасна а се најавува и ново законско зголемување. Има ли некоја опасност во овој концепт?

Арсовска: Потребно е да се погледне структурата на самата економија и сите услови на кои нашата економија функционира. Моментот сега не е погоден, македонската економија е кршлива, приватниот сектор се бори со недостаток на специфична квалификувана работна сила, со сивата економија, со одржување на ликвидноста, со наплатата, а во состојба на политички превирања. Постои нестабилна економска состојба во која не е вистинскиот момент да се прават реформи во оваа насока, особено не во промена на Законот за минимална плата затоа што тоа ќе има повеќе негативни отколку позитивни последици како што и беше истакнато во најновите извештаи на ММФ. Нашиот став, принципиелно е дека платите треба да бидат повисоки, но да имаме национална стартегија која треба да има зацртани цели за подобрување на продуктивноста на приватниот сектор, за обезбедување стабилен пласман на македонски производи, зголемување на бројот на компании кои извезуваат. Откако сето тоа ќе се постигне платите природно ќе пораснат, но да се наметнува вештачко зголемување на платите во услови на непродуктивност само ќе го зголеми преминувањето во неформалниот сектор. Тоа го покажуваат и анализите на меѓународните финансиски институции, според кои доколку се прибегне кон зголемување на минимална плата голема е веројатноста дека ќе се зголеми работата на црно. Во моментов имаме над 20 проценти стапка на невработеност, што е на историски најниско ниво, но бројот на млади луѓе кои се невработени е над 48 отсто и тоа е една поразителна бројка. Со зголемувањето на минималната плата се таргетираат трудоинтензивните дејности кои често немаат можност да поделат повисока плата затоа што тие дејности имаат голем обрт, но мала заработка и таму трошоците за плати се голема ставка во вкупните трошоци, бидејќи самата бројност на вработени лица им е неопходна за вршењето на дејноста. Можеби поголем ефект ќе има, во соработка со институциите да им се обезбеди поголем и сигурен пласман или дури поддршка за брендирање и промоција на производите кои би ги пласирале на странските пазари. На овој начин би се нема да има потреба од вештачко покачување во форма на законско решение, и би се овозможило природно да се зголемат платите, како состојба која ќе биде оддржлива подолгорочно.

 

 

Правилно ли е социјално тарегетирање за поправеден систем?

Арсовска: Тоа е политички концепт за кој чинителите на власта на крајот самите одлучуваат. Одговорноста подоцна како и придобивките доколку ги има, се на носителите на политичката одлука. Македонската економија е пазарно ориентирана економија, и веруваме дека економскиот тим на Владата работи на растот на економијата за до крајот до 2019 година да видиме позитивни резултати. Неопходно е на најранливите категории да им се помогне, но за тоа да постои јасно воспоставен систем и механизми низ кои ќе се спроведува.

Владата со законски измени а и некако брзо измени неколку клучни закони во државата, па сега зголемени се придонесите, воведен е прогресивен данок на личен доход. Се смени и законот за данокот на добивка. Немавте многу време за реакции,од овој аспект, како гледате на овие измени? Кој ќе биде погоден и како? Кој е добитник кој губитник?

Арсовска: Првичните пресметки беа дека оваа најавена мини даночна реформа нема да има некој поголем ефект за целокупниот буџет, а нашите реакции во најголема мера беа на начинот на кој беа донесени измените на законот, во постапка во која немавме можност за сугестии за евентуално подобрување. Сметавме дека постои простор за поинакви измени во одночувањето, а најмногу во делот кој ќе ги погоди вршителите на земјоделска дејност како група на учесници во стопанството кои се соочуваат со многу предизвици. За нив потребна е стимулација на нивниот раст и развој, нивно окрупнување, обезбедување соодветен пласман за производите. Како што рековте и самите, измените беа донесени многу брзо, не дадовме забелешки во процесот на изготвување бидејќи како комори не бевме вклучени, а ефектите допрва ќе ги видиме. Имаме иницијални реакции особено од оние компани од приватниот сектор кој закупуват деловен простор од физички лица каде зголемувањето на данокот предизвика зголемување на нивните трошоци, особено кај фирми кои користат поголем број деловни единици. На компаниите не им беше пресметан овој трошок во финансиските планови за 2019 затоа што измените на законот беа најавени на крајот на годината, а тоа претставува и дополнително непредвидено финансиско оптоварување.

Државата проектира секоја година се поголем буџет, растат и долговите, засега слаба е реализацијата на капиталните инвестиции. Во кои постулати од фискалната политика сметате дека има проблем. Како треба државата да ја креира политиката во следниот период.

Арсовска: Непоходно е фокусирање на реализација на капиталните инвестиции особено на инфраструктурните проекти во делот на изградбата на коридорите затоа што поврзувањето на Македонија е неопходно особено за компаните кои се извозно ориентирани и партнери имаат  во западно европските земји како традиционално најголем пазар во надворешно трговската размена. Неопходно е продуктивно трошење и фокус кон капиталните проекти затоа што тоа беше и начин на развој на градежништво кое со години е двигател на економскиот раст и како сектор директно е поврзан со над 20 други стопански гранки.

 

 

Поддршка од државата сега добиваат и домашните компании, не само странските. Каков ефект има ова за домашното стопанство?

Арсовска: Сите закони кои се во функција на поддршка на стопанството се позитивни. Оваа мерка ќе има бенефит, иако генерално де јуре и де факто и претходно, поволностите за влез во развојните зони не ограничуваа пристап на домашните компании, но самиот услов за технолошки напредна дејност беше со лимитиран опсег. Условите сега се транспарентни и олеснети така што може секоја компанија да аплицира и да биде корисник на тие поволности. Она што го детектиравме минатата година е дека и покрај тоа што таргетот беше да се стимулираат успешните компании, имаше и такви примери каде компании кои со години успешно работеле, но поради економските прилики и неизвесноста во последната година, не оствариле раст со што не се во можност да ги користат поволностите. Нашите забелешки кои ги доставуваме со цел идно подобрување на условите, се да се гледа целокупното портфолио и бонитет на компаниите кои сакаат да аплицираат.

Арсовска што му е најпотребно на стопанството во моментов?

Арсовска: Она што му треба најмногу е извесна дерегулација, особено за малите и средни претпријатија, за што постојат позитивни примери од регионот. Една од државите која беше дадена како пример за прогресивното оданочување, во исто време, е и држава во која има комплетна дерегулација во првите неколку години по основањето на компанија што е особено важно за малите компании и претприемачите. Даночно слободување во првите години и други даночни олеснувања кои им се оптоварување при отпочнување на бизнис е значајно и потребно за раст на претпријатијата.

Компаниите реагираат и на парафискалните давачки, кои се предвидени во други прописи, со кои тие секојдневно се соочуваат и им генерираат дополнителни трошоци кои не им се предвидени со секојдневното работење и сериозно влијаат на нивната конкурентност.

Борбата со сивата економија, секако е клучна. Институциите мора да изнајдат механизам за регистрирање на оние кои се во сивата зона а прават огромни профити, како би се елиминирала нелојалната конкуренција, при што најдобра е можноста да одлучат да влезат во системот доколку сакаат да работат регистрирано и да плаќаат даноци како сите регистрирани субјекти. Доколку тоа не е можно втора опција е да се спречи да вршат дејност и да се применува доследно Законот за забрана за вршење на нерегистрирана дејност. Тоа нека биде позитивен исчекор во насока на примена на владеењето на правото и борбата во справувањето со корупцијата.

Кои се клучните новини предвидени со новиот закон?

Филиповска Грашкоска: Со оглед на тоа дека инспекцискиот систем има големо влијание на инвестициските одлуки кои што ги носат компаниите од аспект на развој на бизнисот, градење нови објекти, вработување нови лица итн, повеќе од јасно е дека е неопходно инспекцискиот систем да претрпи реформи. Факт е дека инспекциите влијаат врз растот и развојот на економијата во државата. Од таа причина, се процени дека има потреба од нов закон. Делумно за да се воведат некои нови механизми, коишто ќе придонесат за растот и развојот на економијата. Но, самата реформа ниту почнува, ниту завршува со овој закон. Одлично е што во исто време се носи нов закон за прекршоци затоа што огромните глоби кои се изрекуваа досега беа една од причините кои негативно влијаеа на економскиот раст и развој. Генерално, реформата треба да има една поголема цел, односно да се измени начинот на перцепција и на размислување од страна на инспекциските служби. Својата цел на работа да не ја гледаат само во стриктното спроведување на законите, наоѓање на пропусти во работењето на субјектите и изрекување на казни, туку како цел на нивната работа да се постави обезбедување на безбедноста на граѓаните, животната средина, развојот на економијата, намалување на ризици во различни области. Доколку се постави таква цел, нормално и очекувано е дека до израз ќе дојде и советодавната улога на инспекциите.

Ова е еден многу поопсежен процес. Од една страна го имаме новиот закон за инспекциски надзор, од друга страна наредна година ќе се спроведува процесот на реорганизација на целата администрација, вклучително и на инспекциските служби. Зошто? Затоа што во пракса се случува за одредена дејност да се дуплира надлежноста на повеќе инспекциски служби коишто имаат или тврдат дека имаат надлежност. Тоа креира несигурноста кај фирмите. Не знаат која  инспекциска служба може да дојде и да побара надзор и каква документација ќе побара. Се надевам дека таа реорганизација многу ќе придонесе за севкупната реформа и јасно поставување на надлежностите на сите инспекциски служби.

Што е со сегашните check листи и колку вие сте задоволни од тоа колку се користат од моментот кога се издадени досега?

Филиповска Грашкоска: Колку што сум јас информирана, овие листи за проверка се за осум области. Да, располагам со информации дека голем број на субјекти ги користеле. Неспорен е фактот дека тоа е релевантна бројка на субјекти коишто ги користеле, исто како што е неспорен фактот дека ова искуство и овиелисти треба да бидат земени предвид особено затоа што законот сега предвидува обврска на инспекциските служби да ги користат како официјални, задолжителни и јавно достапни документи. Тие ќе ги користат како инструмент при реализирање на редовните надзори. Мислам дека би било исклучително корисно да се земе предвид досегашното искуството како една појдовна основа, но допрва ќе се прецизира нивната примена. Допрва ќе се решава дали тие листи за проверка ќе се прават според дејности или според области, за да може фирмите да си ја проверат усогласеноста и да се информираат која инспекциска служба врши надзор.

Дали овие листи за проверка коишто веќе се изработени ќе бидат искористени за да не се дуплира работата?

Филиповска Грашкоска: Зошто не би биле искористени? Тоа е една одлична појдовна точка и некој сепак вложил труд. Можеби на крајот и ќе дојдеме до заклучок дека најдобро би било да одиме по области, па ќе се искористи и поголем дел од ова што досега е сработено. Меѓутоа, пак останува првенствено да се искоординираме со инспекциските служби бидејќи досега го слушнавме ставот на бизнис заедницата и знаеме дека сметаат дека за нив е подобро да биде по области, но сега да слушнеме што има да каже другата страна. Целта е на сите да им се олесни овој процес.

Кога ќе бидат готови листите за проверка, како тие ќе фунцкионираат на терен? Ќе бидат ли јавно објавени?

Филиповска Грашкоска: Како што кажав, ќе бидат првенствено законска обврска, што е новина затоа што досега има неколку инспекциски служби коишто си имаат изготвено check листи, меѓутоа тие не се задолжителен елемент во вршењето надзор. Значи, првата промена е што ќе бидат законска обврска за секоја инспекциска служба. Втората работа е она што слогласно законот тие ќе бидат јавно достапни. Целта со ова законско решение при вршење на планираните редовни надзори е заедно со известувањето за надзор да се достави и листата за проверка пред да биде извршен надзорот. Законот дава можност во ситуација кога инспекторот ќе процени дека не е неопходно физички да присуствува на надзорот, да може да ја достави таа check листа и да побара да му биде вратена назад соодветно пополнета и поткрепена со пропратна документација што ги потврдува дадените одговори. На тој начин се дава можнсот од една страна да не се оптоварува или прекинува процесот на работење на субјектот и  да се избегне притисокот.  Едновремено, ќе се заштедат ресурси и на инспекциските служби. Другата цел на овие листи е да се избегне различното толкување и различното постапување од страна на инспектори од еден ист инспекторат во различни региони.

Со самото воспоставување на check листите ќе биде дадена рамка што треба да провери инспекторот, а субјектот на надзор во секој момент ќе знае што може да му биде побарано. И третата придобивка од check листите е тоа што сите субјекти ќе можат да извршат самооценување на својата работа и да утврдат дали имаат пропусти. И без да имаат најава за инспекциски надзор самите да си проценат дали ги исполнуваат сите барања коишто се очекуваат. Најголемиот дел од микро, малите и средните претпријатија всушност сакаат да работат согласно законските правила, но поради ограничените човечки и финансиските ресурси не им е јасно кои се закони ги засегаат кога работат во одредена дејност. Со тоа што можат да направат самопроценка ќе бидат растоварени од притисокот дека кога ќе дојде инспекторот ќе се најде некаква грешка во работењето. Кога на ова ќе се додаде и опомената, практично се создава солидна законска основа за реформирање на целиот инспекциски систем и на различниот пристап. Опомената се предвидува за прв пат во законот за инспекциски надзор како своевидна мерка. Целта е она за што приватниот сектор со години наназад реагира - дека не е потребно и неиздржано е да се изрекуваат глоби за минорни прекршоци. Она кон што се стремиме е опомената да биде првата мерка која ќе се изрече во случај да се утврдат некои недоследности коишто не го загрозуваат јавното добро, животот и здравјето на граѓаните и не ја загрозуваат животната средина. Кај таков тип неусгласености не можеме да се држиме само до опомената. Токму со опомената  ќе дојде до израз советодавната улога на инспекторите.

Во насока на намалување на субјективноста на инспекторите се воведува и еден нов механизам при изборот на фирми во кои ќе се врши надзор, а тоа е  процена на ризик. Пронката ќе се прави врз основа на дејноста со која се занимава формата, претходно искуство со инспексицки надзор и слично. Врз основа на тоа фирмите ќе се рангираат според ризичност и ќе се намали субјективноста на инспекциските служби при планирање на надзор. Колку е помал ризикот толку е помала шансата за вршење надзор. Овие критериуми ќе бидат разработени со подзаконски акти. Но, најголеми резултати ќе постигнеме кога ќе се воспостави софтверот кој ние го нарекуваме е-инспекција. Тој софтвер во кој ќе бидат вклучени сите инспекциски служби, ќе се наполни со податоци за сите правни субјекти. Овој систем ќе ги селектира фирмите според нивната ризичност и  тогаш инспекторите директно од системот ќе добиваат листа на фирми во кои ќе треба да се прави надзор. Со ова целосно ќе се отстрани човечкиот фактор и ќе влее доверба кај приватниот сектор. За почеток, системот ќе го истестираме во еден пилот-проект кој ќе опфати неколку инспекциски служби.

Интервјуто во целина може да го погледнете на порталот БизнисРегулатива на следникотлинк.

Министре Манчевски, би сакале на бизнис заедницата  да и објасниме која е главната цел на носењето нов закон за инспекциски надзор!

Како што и кажавме на дебатата, една од главните причини за носење на нов закон е воведување на политиката која долго време ја најавувавме, а тоа е воведувањето на опомената како дел од инспекцискиот надзор. Станува збор за еден вид едукативен аспект на инспекциските служби наспротив казнивоста и глобите во системот. Соочени со дел од сугестиите коишто ги кажаа самите претставници од компаниите на дебатата и на други места, можеме да го зајакнеме едукативниот механизам пред да се оди на казнување. Ова е во согласност со измените коишто ги прави Министерството за правда во однос на генералната казнена политика, така што се спуштаат висините на казните и на глобите. Oва надополнето со воведување и примена на опомена пред казнување мислиме дека ќе донесе поповолен амбиент за работење на компаниите.

Втората новина е инспекциските надзори да бидат многу попредвидливи. Некои од инспекциските служби коишто не се опфаќаат со овој закон, како на пример УЈП, која не е дел од Законот за инспекциски надзор, најпрвин ќе доставуваат листи за проверка во компаниите пред да дојдат во инспекција. Тоа значи дека компаниите кои ќе бидат предмет на инспекциски надзор однапред ќе знаат со што се соочуваат и што треба да обезбедат. Ќе им се даде соодветно време за да ги исправат неправилностите, освен ако се работи за индикации за сторено криминално или кривично дело.

Третата работа е се обидеме да ја намалиме субјективноста при изборот на фирмите кај кои што ќе врши инспекциски надзор. Во минатото бевме сведоци дека делумно од бизнис причини, од политички или можеби лични причини одредени фирми неколку пати беа предмет на инспекциски надзор од страна на една иста инспекција, додека кај други пак воопшто никогаш не бил направен. Се воведува т.н. проценка на ризик, каде што ќе се гледа кои се поризични фирми и категории и тука ќе се става фокусот. Оние што редовно работат и ги подмируваат своите обврски кон државата нема причина да бидат предмет на чест инспециски надзор и да не чувствуваат притисок од страна на државата.

Ова се најинтересните предложени измени во законот, коишто би биле интересни за фирмите и за бизнис секторот. Особено мислам дека се важни измените за малите фирми и претпријатија, кај кои не ретко, за жал, глобите по инспекциски надзор значеле нивно затворање. Овие фирми ниту имаат капацитет, ниту може да се очекува да имаат капацитет да ги следат сите законски измени коишто се случуваат и да се адаптираат на сето она што го бараат законите и инспекциските служби. Се обидуваме ова да го елиминираме и прво ќе се изрекува опомена, па после казна.

Што се однесува на опомената, дали секогаш ќе има прво опомена?

Во основа, така треба да биде. Секогаш треба да има прво опомена и рок за корекација. Ако во тој рок не се изврши промената, тогаш ќе се оди со следниот чекор, односно изрекувањето на глобата. Но, тоа да не биде веднаш. Нормално, пак ќе кажам дека ќе им исклучоци каде што јасно ќе се знае дека има криминал, има намера во тоа што се работи. Повторно проценката ќе биде само на инспекциите и на инспекторите, но токму затоа ја зајакнуваме улогата на Инспекцискиот совет и конечно му даваме смисла на неговото постоење - да се води сметка дека законите ќе се применуваат во духот како што се наменети и што е намерата на законодавецот.

На презентацијата смоменавте дека во насока на намалување на субјективизмот и човечкиот фактор ќе се воведе и посебен тип на софтвер. На што ќе се однесува тој софтвер и што ќе регулира? Кој дел од работата ќе се автоматизира?

Софтверот ќе го врши изборот на фирмите во коишто ќе се врши инспекциски надзор по случаен изборНа тој начин се елиминира субјективноста или каква било зла намера. Во рамки на еден проект финансиран од Европската унија равиваме сличен софтвер и на почетокот на идната година ќе ги имаме резултатите. Доколку тестирањата покажат добри резултати, тогаш ќе се наметне и на другите инспекциски служби.

Најавивте воведување т.н. check листи или листи за проверка со помош на кои секоја фирма ќе може самата да си направи проценка за усогласеност со законските правила. Вакви листи за проверка веќе се изработени во рамки на УСАИД проектот „Партнерство за подобра бизнис регулатива“ и објавени на веб порталот “Бизнис Регулатива“. Дали истите ќе бидат искористени?

Тие check листи не само што ќе бидат доставувани до фирмите кои се предмет на инспекциски надзор, туку ќе бидат и објавени. Фирмите нема да мора да чекаат да им се најави инспекциски надзор, па да се подготвуваат под притисок.

Тие мора да бидат јавно достапни затоа што е илузорно да се очекува мала или средна фирма може да ги следи сите интерни правилници и подзаконски акти на сите институции. Исто така, од екстремна важност е ние институциите да ги објавуваме сите податоци. Јас исто така сфаќам дека голем број од институциите немале механизми за објавување вести затоа што секоја институција нема своја веб страница.

Со новиот портал за отворени податоци, којшто ќе го лансираме до крајот на оваа година, сите институции, особено тие што се клучни во делот на инспекцискиот надзор во фирмите, ќе ги објавуваат сите информации од значење за компаниите и граѓаните. Колку повеќе податоци објавуваат на порталот толку порстоварени ќе бидат од барања за слободен пристап до информации.

Оние листи за проверка што веќе постојат во рамки на проектот поддржан од УСАИД секако ќе се користат и ажурираат, а ќе се направат нови за оние области во коишто недостигаат.

Дали од она што досега го слушнавте од експертската и бизнис заедницата има некои крупни забелешки коишто не се имплементирани во сегашниот предлог на законот?

Крупни забелешки не гледам, но простор за подобрување гледам. Треба да се зајакнат одредени одредби за да нема двојно толкување или погрешно толкување на одредбите и со тоа да се намали субјективноста. Факт е дека со сегашната предлог-одредба се остава прилично простор на самата инспекција да одлучи што ќе прави. Втората работа е во делот на транспарентноста и објавувањето и на check листи и на барањата којашто секоја институција ја има кон правните или физичките лица.

Јас ги гледам работите од страна на бизнис секторот затоа што доаѓам од приватен сектор, меѓутоа сепак ќе оставам експертите коишто работеа на законот да ги прегледаат сите предлози коишто пристигнаа во текот на јавната расправа. Ќе оставиме уште малку простор и време, нема потреба да се брза законот. Најважно е дојдеме до најиздржано решение.

Интервјуто во целина може да го погледнете на порталот БизнисРегулатива на следникот линк.

Институтот за стандардизација на Република Македонија (ИСРМ) е национално тело за стандардизација кое ги претставува националните интереси во меѓународните, европските и регионалните организации за стандардизација, ги промовира стандардизациските активности и преку здружување на јавните и приватните заинтересирани страни, ИСРМ подготвува и усвојува доброволни национални стандарди. Со првиот човек на ИСРМ, м-р Џеват Кицара разговараме за важноста на стандардизацијата, иницијативите за подготовка на национални изворни македонски стандарди, за кои стандарди се заинтересирани домапните компании и останати актуелни теми, ексклузивно за Економист.мк.

Веќе 6 месеци го водите Институтот за стандардизација на Република Македонија – ИСРМ кои се вашите главни цели за унапредување и промовирање на стандардизацискиот систем во Република Македонија?

Џеват Кицара: ИСРМ како национално тело за стандардизација, ги претставува националните интереси на Република Македонија во меѓународните, Европските и регионалните организации за стандардизација, ги промовира стандардизациските активности и преку здружување на јавните и приватните заинтересирани страни ИСРМ подготвува и усвојува доброволни национални стандарди. ИСРМ согласно своите надлежности и обврски кои приоизлегуваат од условите за стекнување на статус на полноправен член во Европските тела за стандрдизација CEN и CENELEC подразбира и ја наметнува обврската кон националното тело за стандардизација (ИСРМ) за основната дејност, а тоа е континуирано усвојување на сите Европски стандарди како национални македонски, како и развивање и усвојување на  изворни национални стандарди. ИСРМ има изготвено Акциски план за зголемување на приходите на ИСРМ, од каде произлегуваат главните цели за унапредување и промовирање на стандардизацискиот систем во Република македонија, и тоа: Организирање на обуки од страна на ИСРМ, Организирање на промотивни активности и информации (зголемување на членството во ИСРМ; промоција на услугите на ИСРМ за продажба на стандарди, членство во ИСРМ, обуки и сертификација; центар за давање на услуги од комерцијален карактер), Зголемување на продажбата и публикации на стандарди (преку дефинирање на целни групи, развивање на електронски пристап за читање на стандарди; како и заштита на авторските права на стандардите), Развивање на услугата за сертификација и развивање на услугата знак за квалитет.

Кои се придобивките од полноправно членство на ИСРМ во европските тела за стандардизација и економските бенефити за индустријата во Македонија од употреба на стандарди и сертификација?

42899372_1996632793727091_3570236288294453248_n.jpgЏеват Кицара: Придобивките од полноправното членство значат: учество на македонските експерти од своите области во директно креирање и подготовка на европските стандарди, учество на состаноци на европските технички работни тела, каде се подготвуваат европските стандарди, давање коментари, предлог измени или дополнувања по однос на предлог европските стандарди кои се на јавната расправа, учество и директно влијание во политиките на работа на CEN (Европскиот комитет за стандардизација) и CENELEС (Европскиот комитет за електротехничка стандардизација). Сето ова зборува за можноста на македонските компании и експерти да бидат меѓу првите од своите области кои ќе ги добијат информациите за подготовка на нови иницијативи и стандарди, што ќе овозможи конкурентност на нивните производи/услуги на европскиот пазар. Придобивките на ИСРМ од полноправното членство, се пресликуваат кај бизнис заедницата, државните органи и секако крајните корисници – домаќинствата и потрошувачите. Меѓу економските бенефити за индустријата во Република Македонија, може да се набројат следниве: Подобрување на производите или услугите; Зголемување на конкурентноста; Зголемување на довербата; Намалување на веројатноста за грешки; Зголемување на ефикасноста и намалување на трошоците; Компатибилност на производите; Олеснување на извозот на стоки; Подобрување на можностите за успех; Подобрување на задоволството на потрошувачите; Намалување на негативните влијанија врз животната средина; Сообразност со регулативите.

Во овој контекст, би искористил да го наведам и моето активно учество на состаноците на генералните собранија на европските и меѓународните тела за стандардизацијаCEN (Европскиот комитет за стандардизација), CENELEС (Европскиот комитет за електротехничка стандардизација), ISO (Меѓународната организација за стандардизација) и IEC (Меѓународната електротехничка комисија), преку кои состаноци, се здобиваме со директна комуникација, искуство и пренесување на знаењето од овие тела. Со овие искуства и знаења, ќе работам во насока на уште поголем напредок на ИСРМ во иднина.

Расте ли интересот кај македонските компании за примена на европски стандарди и дали стандардите се гарант за излез на пазарот во Европа кој брои 550 милиони потрошувачи? 

Џеват Кицара: Точно е дека интересот за примена на европски стандарди, усвоени како македонски стандарди, континуирано расте кај македонските компании, поради фактот што компаниите ги гледаат и чувствуваат придобивките од примената на стандардите за нивните производи или услуги. Со стандардите се гарантира еднаквост и конкурентност на европскиот пазар.

42987147_1996634590393578_2670281150466883584_n.jpg

За кој стандард во најголема мера се заинтересирами македонските компании и зошто?

Џеват Кицара: Од најголем интерес се несомнено, хоризонталните стандарди, и тоа во областа на менаџмент на квалитет, животна средина, оцена на сообразност. Меѓу тие стандарди е и голем бројот на преведени на македонски јазик. Меѓутоа, како најпродаван стандард, според информациите од ИСРМ, досега е МКС EN ISO 9001:2015 Системи за менаџмент со квалитет – Барања, кој исто така е достапен и на македонски јазик. Оваа заинтересираност најверојатно се должи на потребата во рамките на компаниите да имаат спроведено соодветни постапки на управување односно раководење и спроведување на активностите за работа. Понатаму, многу почесто во јавните тендери се поставува условот компаниите да го имаат имплементирано овој стандард, а некаде и не само овој стандард, но и да имаат сертификат за некој друг стандард во соодветната област, за која се објавува тендерот.

Покрај европските промовирате ли македонски стандарди?

Џеват Кицара: Се повеќе и повеќе има иницијативи за подготовка на национални изворни македонски стандарди. Во моментов ИСРМ има подготвено 73 националони македонски стандарди и стандардизациски документи, додека 8 се предлог македонски стандарди во фаза на изработка. Истите се од повеќе области, и тоа: нафта, лифтови, животна средина, гас, геотехника, градежништво, еврокодови.

На што сте фокусирани за следниот период?

Џеват Кицара: Секако континуираната основна дејност на ИСРМ претставува подготовка и усвојување на европски и меѓународни стандарди како македонски, како и подготовка на национални изворни македонски стандарди. Понатаму, ИСРМ се фокусира на Организирање на обуки, Развивање на услугата за сертификација и останати активности наведени погоре кои придонесуваат за промовирање и поголема препознатливост на ИСРМ во поглед на приближување на стандардите и информациите за стандардите до македонските компании, државните органи и крајните корисници.

Jасмина Сидеровски е родена во Скопје, а нејзиното семејството се сели во Њукасл, Австралија, кога е таа на возраст од само девет месеци, каде го стекнува своето образование, а својата кариера ја започнува во Сиднеј. Во 2012 година ја основа фондацијата "Јакнење на твојата душа" која стана препознатлив бренд. Во ноември 2016 година ја објави својата прва книга - "Јакнење на твојата душа - наследство на нејзиниот ум", која брзо стана препознатлива, здобивајќи читатели и приврзаници од целиот свет, охрабрувајќи многумина кон подлабока мисла и обединување. Таа е претседател за Океанија на Глобалните Амбасадори на добра волја (ГАА) и дел од одборот на тимот за глобална комуникација. 

Нејзината прва книга "Јакнење на твојата душа - наследство од нејзиниот ум", беше добитник на наградата за филозофија на Меѓународната издавачка куќа "Златен медал". ТМН Магазин од САД и ја додели наградата "Најдобра книга на годината" и ја прогласи за амбасадор на Меѓународниот ден на жената за TМН. Набргу потоа, следеше наградата на „Директори" за нејзината текстови за човекови права "Божиќна желба" од Парамаунт, Нешвил - САД.

Во интервју за Економист.мк, разговараме за нејзините најнови достигнувања и  планови за иднината.

Што Ве поттикна да станете автор и да ја основате фондација "Јакнење на твојата душа" која стана препознатлив бренд?

ddc725eb-81de-4c5d-ad86-f32782fc23ae-original.png
Сидеровски: 
Роденa сум во Скопје, Македонија и моето семејство мигрираше во Австралија кога бев бебе. Растев во мултикултурно општество на континент кој во моментот брои нешто помалку од 25 милиони жители.  Бев сведок на борбите со кои се соочуваа мигрантите во текот на 70тите, 80тите години и крајот на минатиот век.

Со живот помеѓу две култури се посветив на тоа да ги разберам и да се поврзам со луѓе кои го негуваат свој идентитет,  а поттикнување на личниот развој стана мотивација која ќе ја оставам во наследство.

Почувствував потреба за поддршка на лицата кои се соочуваат со отфрленост, страв и недостаток на разбирање. Така „Јакнење на твојата душа“ стана патека за многу луѓе кои сакаат да научат за интеграција, јазик, обичаи и култура на еден континент кој е толку далеку од остатокот од светот.

Јас сум жена и мајка на два сина, тинејџери што е голема обврска подеднакво колку и онаа да си глобално препознаена по својата душа која инспирира мудри мисли преку своите оригинални цитати и изреки.  Се залагам за јакнење на љубовта и почитта, правата и зајакнување на улогата на жените и децата, за борба против интернет заплашување, против војна и сиромаштија. 

Бестселери и достигнувања, на што најмногу се гордеете во 2018?

Сидеровски:Откако мојата прва книга постигна  успех минатата година, вклучена во групата на "Автори на бестселери" во австралиската антологија, каде што сите средства од продажба беа донирани на „Институтот за истражување на рак“ за истражувачки медицински цели. По издавањето на "Основна австралиска романтична антологија" заедно со најчитаните автори од Австралија, следеа уште две книги на чии успеси сум исклучително горда.

Фондација "Јакнење на твојата душа", издава и печатен месечен магазин со инспиративни статии во чија креација учествуваискусен тим од 25 исклучителни соработници од целиот свет и кој има публика од 120.000 читатели на социјалните на своето електронско издание.

Неодамна, бев гостин на шоуто на Марша Каспер Кук во Чикаго, САД со професорот ко-домаќин на Универзитеот во Вашингтон  и автор на "Њујорк тајмс", Џек Ремик.

Со нетрпение го очекувам настанот во 2019 година на Австралиската асоцијација на писатели на романи во Сиднеј каде сум поканета за говорник на теми поврзани со зајакнување на жените и зајакнување на нашата хумана мисија. Месечниот еЈс Магазин е покровител и на Фондација за Мултиплекс Склероза во 2018 година, а на мое задоволство ја имав честа да бидат поканета како автор на манифестација во Бризбејн која посветено работи на собирање средства за потребите на децата.

Кои се Вашите планови на долг рок?

MAGRRA.JPGСидеровски: Месечниот еЈс Магазин, започнува и со едиција на тинејџерски магазин – еЈс Тин во 2019 година. Списанието ќе дава силен импулс во искоренување на пороците кај тинејџерите, користење на интеренетот за позитивни цели и сл.  Нашите деца се толку посветени на технологија и игри, а целта на списанието е да добијат нов поглед кон светот,  да се истакне важноста на читањето и да се истакнат позитивните  практики кај тинејџерите.

На среден рок би сакала да се насочам кон едукација на жените, особено оние кои немаат знаење и ресурси да побараат помош кога им е најпотребна, било да станува збор за здравје, образование, како и креирање на мрежа на поединци за поддршка на лица со потешкотии. Сето ова предвидено е да биде достапно и во електронска форма, за формирање и достапност на работилници и настани во рамки на  фондацијата "Јакнење на твојата душа".

На долг рок планирам да продолжам да пишувам што и претставуваше почеток на еден сон за поттик на бездомниците, оние кои се загрозени и живеат во сиромаштија. Успехот е нешто кон кое сите се стремиме, но често одејќи по тој пат забораваме да ги понесеме и оние кои ги немале нашите можности и успеси. 

Ваш совет за успех?

Сидеровски: Секој треба да ја пронајде страста во животот која ќе го натера да се бори. Тоа што е сон може да биде и реалност. Работете напорно и посвете се на визијата. Никогаш не судете за другите и читајте меѓуредови. Научените лекции се подарок – тие не прават тоа што сме. Сите имаме своја приказна која произлегува од внатрешниот глас што не охрабрува да ја градиме нашата иднина не само за себе, туку и за нашите деца. 

Катар ервејс“ во првата година од започнувањето на дирекниот лет Доха-Скопје-Доха ги постигна резултатите кои ја оправдаа целта зададена од менаџментот на националниот авио-превозник на Државата Катар. Од оваа година „Катар ервејс“ продолжува со отварање на нови дестинации. Од 11 декември патниците од Скопје преку Доха ќе може да летаат за Момбаса, Кенија а од 19 декeмври и за Да Нанг, Виетнам во интервју за Економист.мк ни откри комерцијалниот директор на канцеларијата на „Катар ервејс“ во Скопје, г. Алтај Шабан. Разговаравме и за работата на авиокомпанијата во нашата земја во изминатиот период, задоволството на патниците, како и бројните награди и достигнувања во светски рамки.

Од пред една година, Македонија се најде на мапата на „Катар ервејс“ кој преставува еден од најценетите брендови меѓу авиокомпаниите во светски рамки. Како сте задоволни од работата изминатата година?

Алтај Шабан: Многу сме горди и почестени со самата одлука на нашиот менаџмент што ја стави Македонија во мапата на „Катар ервејс“. Денес, во 20-тата година од своето постоење е една од најбрзо растечките авио-компании во светот со преку 150 деловни и туристички дестинации и со модерна флота со повеќе од 200 авиони.

„Катар ервејс“ доби четири престижни награди на годинешниве Светски награди за авио-компании 2018, под раководство на меѓународната организација за оценување авионски транспорт – „Скајтрекс“ (Skytrax), откако ги доби титулите „Најдобра бизнис класа во светот“, „Најдобри седишта во бизнис класа“, „Најдобра авио-компанија на Средниот Исток“ и „Најдобар авио-компаниски салон за прва класа во светот“.

Во првата година од започнувањето на дирекниот лет Доха-Скопје-Доха сме задоволни од постигнатите резултати кои ја оправдаа целта зададена од нашиот менаџмент.

Претставниците на македонската бизнис-заедница може да се поврзат со своите партнери во повеќе од 150 дестинации ширум светот. Согласно Вашите анализи, зголемен ли е бројот на бизнис патувања или повеќе станува збор за туристички патувања?

Алтај Шабан: Одговорот на ова прашање е во суштината на нашиот бренд „Патуваме заедно“, кој е инспирација за македонскиот патник и можност за голем избор во неговата одлука, без разлика дали станува збор за туристичко или бизнис патување.

Кога на ова ќе ги додадеме квалитетот на услугите и стекнатите меѓународни награди, несомнено нудиме вредности кои му овозможуваат најдобар избор на македонскиот патник, во согласност со неговите желби, потреби, очекувања и секако, статус на патување.

Во секој случај, големо е задоволството кога имаме задоволни и лојални патници, кои ги избираат квалитетот, сигурноста и вредностите кои ги нудиме. Едноставно кажано, задоволство е кога македонскиот патник, за секоја приогода, го одбира „Катар ервејс“ за свој партнер во патувањето.

„Катар ервејс“ добитник е на бројни награди и признанија. Неодамна во Скопје, добивте признание за придонес на компанија „Катар ервејс“, EXCEPTIONAL MERIT - Best Airline Company for Business која во изминатата година му ги приближи на бизнис секторот дестинациите како САД, Азија и Далечниот исток за што доби највисоки оцени за перформанс и вредност на услугата. Што за Вас значат ваквите признанија?

Алтај Шабан: Несомнено, признанијата имаат исклучително значење за нас, тие се потврда за сите наши вложувања, за посветеноста кон работата и довербата која ја имаат нашите патници.

Покрај повеќекратните меѓународни награди и признанија, дел од нив ги спомнав претходно, бездруго не прави горди и наградата доделена од Македонската бизнис заедница, која за овој краток период во кој ги користеа услугите на „Катар ервејс“ препозна квалитет и сериозен бизнис партнер кој придонесува во нивните успеси во бизнис релациите со целиот свет и добива на значение со самото тоа што „Катар ервејс“ е нивниот партнер во нивните бизнис патувања.

Сознанието дека сме наградени од Заедница која придонесува за развојот на нашата држава, а индиректно и ние како компанија сме дел од тој развој, ни дава поттик и мотив да продолжиме со стратегиите за развој кои ни се зададени од нашиот менаџмент, прилагодени за македонскиот пазар, отворајќи повеќе мостови на зближување со повеќе дестинации, држави и култури од целиот свет.

Кои се идните планови на „Катар ервејс“ за Македонија и регионот?

Алтај Шабан: Целта ни е да му овозможиме на македонскиот патник, брзо, сигурно и квалитетно да се доближи до голем број дестинации, да запознава нови места и култури кои во најмала мера ќе му придонесат за отварање на пошироки видици и да бидеме прв избор за партнер во реализирањето на нивните бизнис дестинации. Паралелно на тоа, Македонија и нашата култура да ја доближиме до другите народи.

„Катар ервејс“ продолжува со отварање на нови дестинации оваа година. Од 11 декември патниците од Скопје преку Доха ќе може да летаат за Момбаса, Кенија а од 19 декeмври и за Да Нанг, Виетнам.

Царинската управа на Република Македонија, во изминатиот период реализира заначајни активности за подобрување на деловниот амбиент во земјата. Со првиот човек на Царинската управа, Ѓоко Танасоски, разговараме на повеќе теми од значање за стопанството, измените на Царинскиот закон што стапија во сила и намалување на глобата за 75% во просек, како и за заложбите за позитивни промени на управата, исклучиво во улога на сервис на граѓаните и општеството, ексклузивно за Економист.мк.

На чело сте на една од назначајните економски институции за секоја национална економија. Кои се според Вас клучните активности кои Управата ги реализирала до сега?

Танасоски: Стратешка определба на Царинската управа е заштита на финансиските интереси на Република Македонија, преку наплата на царина, ДДВ и акциза, воспоставување на ефективна царинска контрола и одржување на рамнотежа помеѓу интересите на деловната заедница и одговорностите за царинска контрола, со цел да се обезбеди поддршка на легалната трговија и подобрена наплата на давачки.

Во периодот јануари-јули 2018 година износот на вкупно наплатените буџетски приходи при увоз и внатрешен промет изнесуваaт 48.572 милиони денари и се за 11,9% повисоки во однос на истиот период во 2017 година кога се наплатени 43.381 милиони денари.

Во евра вкупно се наплатени 790 милиони евра за првите седум месеци од 2018 година, во споредба со 2017 година кога се наплатени 705 милиони евра, односно за 85 милиони евра повеќе.

Од вкупно наплатените нето приходи по основ на царински давачкиво јануари-јули 2018 година се наплатени вкупно 3.250 милиони денари. Овој износ е за 11% повисокво однос на наплатените приходи по основ на царина во истиот период 2017 година, кога се наплатени вкупно 2.926,2милиони денари.

Наплатените приходи по основ на ДДВпри увоз во јануари-јули 2018 година изнесуваат 29.152,6милиони денари и се за 12,5% повеќе во однос во истиот период во 2017 година кога се наплатени 25.890,8милиони денари.

Приходите од увоз од наплатената акцизаво јануари-јули 2018 година се зголемени за 17,6 %при што се наплатени 1.102 милиони денари повеќе во однос на истиот период во 2017 година.

Покрај успешно завршените проекти реализирани со поддршка на ИПА Програмата, а тоа се надградба на објектите за царинење на граничниот премин за патен промет Табановце (проширен царински терминал, изградба на две коловозни ленти на граничниот премин за излез од Македонија, со изградени придружни објекти, што допринесува за олеснет проток и побрзо спроведување на царинските постапки) и опремување на царинската лабораторија со цел подобрување на нејзиниот капацитет за анализа на мостри земени во царинска постапка, воведовме и можност за 24 часовен слободен коридор за приоритетно движење на жива стока и стока во свежа состојба при излез на граничните премини Табановце и Богородица, со цел избегнување на подолги задржувања на патници и стока.

Работиме и на промоција на придобивките од концептот Овластен економски оператор (ОЕО). Ова е од огромно значење за компаниите, бидејќи статусот на ОЕО е меѓународно признаена марка за квалитет, која укажува на тоа дека економските оператори во Република Македонија (производители, извозници, увозници, шпедитери, транспортери) во меѓународниот синџир на снабдување се безбедни и сигурни и дека нивните царински контроли и процедури се ефикасни и усогласени.

Во таа насока, со активностите кои ги преземаме, очекуваме да оствариме целосна усогласеност на националното законодавство со законодавството на ЕУ, со што ќе придонесеме за интеграција во ЕУ, ќе ја зајакнеме положбата на Република Македонија во меѓународната заедница и соработката врз основа на меѓународните договори.

Во јуни 2018 година воспоставивме нов електронски систем за царинење на употребувани моторни возила, со што се елиминира човечкиот фактор преку избор на пониска или повисока вредност во зависност од видот на возилото, бензин или дизел. Оваа мерка покрај тоа што е антикоруптивна, придонесува и за зголемување на ефективноста при завршување на царинската постапка.

Значаен придонес во олеснувањето на работењето има и подобрувањето на системот за управување со ризик при увоз (насочени контроли), односно подобри резултати со помалку извршени контроли. Иако изгледа контрадикторно, со помал број на извршени физички и документарни контроли на стока во царинска постапка наплаќаме повеќе давачки:

-      За јуни бројот на декларации на кои се врши физички преглед на стоката е намален на помалку од 6% (само за споредба 25% пред 3 години), без да се намалат резултатите од направените контроли.

-      Подобрен систем за управување со ризици и обезбедување ефективни и ефикасни контроли (во изминатиот квартал на граничните премини откриени се обиди за избегнување на давачки во висина од 1.440.427 денари, додека вкупната вредност на запленета стока по разни основи изнесува 5.001.720,00 денари).

-      Бројот на откриени неправилности е зголемен за 14% (во вториот квартал на 2018 во однос на првиот квартал 2018).

Каква е вашата соработка со компаниите?

Танасоски:Сите се согласуваме дека е важно деловната заедница да биде информирана за спроведувањето на реформите за олеснување на трговијата, опфатени во Спогодбата на Светската трговска организација за олеснување на трговијата и утврдувањето на минималните барања што треба да се спроведат за да се зголеми ефикасноста на прекуграничните постапки.

Тука организирано делуваме преку Националниот комитет за олеснување на трговијата и Советодавното тело коевклучува бројни стопански комори. Се практикуваат и работилници со економски оператори и редовни средби како „отворен ден“ што редовно се свикуваат за разгледување и превентивно делување на евентуални проблеми.

Во рамките на летната програма веќе посетив неколку големи компании извозници, а планирам да посетам што е можно повеќе компании со цел подобро запознавање со работата на македонските компании.

Во областа на акцизи беа организирани серија состаноци. Одделно остваривме средби со производителите на тутунски производи, увозниците и производителите на алхохолни пијалоци, енергетските компании и производителите од индустријата за производство на пиво. Беа презентирани новите одредби од Предлог законот за акцизи и беа добиени забелешки, од кои еден дел веднаш беа имплементирани, а дел ќе се имплементираат во периодот што следи, преку донесување на правилници, насоки и упатства.

За акцизите, вон претходно споментатите состаноци, во рамки на активностите на посебна работна група која опфаќа претставници и од Царинската управа и од Министерството за финансии, а во соработка со подрачните единици на Министерството за земјоделство, во повеќе региони на државата одржани беа средби со земјоделците и потенцијалните мали производители на алкохолни пијалоци на кои се презентираа законските одредби што се однесуваат на мали производители на алкохолни пијалоци. И оттука произлегоа забелешки кои беа разгледани, прифатени и имплементирани за задоволување на нивните барања.

Важно е исто да споменеме дека царинските застапници и поголемите компании се вклучени во тестирање на новиот Систем за обработка на царински декларации и акцизни документи.

Што може да очекува бизнис заедницата во периодот што следи?

Танасоски:Царинската управа има големо значење во спроведувањето на политиките наВладатаи реализација на целите за национален развој. Таа често е првиот прозорецпреку кој надворешниот свет ја гледа земјата и затоа без добро обучена и ефикасна Царинска управа, не можат во целост да се остварат целите во поглед на заштита на општеството одголем број интернационални, економски и безбедносни закани.

Од неодамна, од Царинската управа, како и од многу други царински администрации ширум светот, беше побарано да ја преземе улогата на олеснувач на трговијата. За исполнување на оваа улога Царинската управа треба да усвои конкретни практики што треба да овозможат олеснување на трговијата и подобрување на царинските постапки. Овие подобрени практики, исто така, се усвоени од други земји и се развиени во рамките на Светската царинска организација (СЦО) и Светската трговска организација (СТО).

Современата Царина во економски поглед, претставува регулатор за заштита на домашното стопанство и услов за понатамошен развој на земјата. Освен што претставува значаен инструмент за заштита и развој на домашната економија, претставува и значаен извор на приходи во буџетот на државата. За да може да придонесе за целосна заштита и развој, Царинската управа постојано се стреми да се менува, дополнува и усовршува. Во континуитет се бараат и се воспоставуваат современи меѓународни решенија кои ги предвидуваат развиените земји, како и решенија кои се применуваат во меѓународните организации (ЕУ,СЦО,СТО и др.).

Во денешно време на брз развој на технологијата од големо значење е и користењето на најсовремена техника, технологија и компјутеризирано работење. Затоа, Царинската управа работи на дигитализирање на своето работење, односно се стреми да прерасне во Дигитална царина. Поимот на Дигитална царина претставува употреба на дигитални системи за собирање на царинските и увозните давачки, контрола на движењето на стоките, патниците, контрола на парите, како и заштита од прекуграничен криминал, вклучувајќи ја борбата против меѓународниот тероризам кој преставува глобална закана за целиот свет.

Најзначен чекор кој во блиска иднина ќе придонесе за речиси целосна дигитализација на царинското работење е воведувањето на Системот за обработка на царински декларации и акцизни документи (СОЦДАД). Со овој систем треба да се поврзат сите постоечки дигитални системи во една интегрална целина и да се воведе електронска царинска декларација за сите царински постапки во увозот и извозот, како и електронско поднесување и обработка на акцизни документи. Исто така, со СОЦДАД ќе се обезбедат намалени трошоци за трговските трансакции, олеснето спроведување на договорите за слободна трговија, подобро управување и контрола. Ова меѓу другото ќе резултира и во поуспешна наплата на приходи, порационално искористување на ресурсите и поефикасна меѓународна трговска размена во која трговците електронски ќе разменуваат информации со Царината и останатите агенции учесници во царинската постапка.

Покрај ова, со поддршка од информатичка и комуникациска технологија, ќе се одржуваат постојните и ќе се воведуваат нови можности за олеснување и забрзување на царинските постапки и условите за нивно спроведување.

Често имаше поплаки од компаниите дека за банални прекршоци плаќаат големи казни. Направени ли се измени на ова поле?

Танасоски: Компаниите преку стопанските комори во повеќе наврати се жалеа дека царинските казни се високи и нереални и бараа нивно драстично намалување. Оти, казнената политика е така скроена да поттикнува корупција, укажуваа и бизнисмените. На ова се надоврзува податокот објавен во извештајот на Стопанската комора на Македонија, по анкетата за царинските и даночните формалности, спроведена од 27 март до 4 април годинава, дека во 2008 биле наплатени глоби за царински прекршоци во износ од 950 илјади евра а во 2016 дури 1,3 милиони евра.

Со измените на Царинскиот закон што стапија во сила од 11.08 оваа годинасевршинамалувањенаглобатаод 250 на 50 евразаправнолицеиод 50на 15 евразафизичколице.

Во врска со ова сакам да потврдам дека не станува збор за популизам, туку глобите за царинските прекршоци за кои е предвиден мандатен платен налог, односно за оние што можат да се платат на лицеместо се намалени за 75% во просек. Знам дека и како луѓе и како општество кое изминатите десет години беше буквално малтретирано со голиот популизам на еден висококорумпиран режим, најпрво реагираме со резерва и недоверба дури и на секоја позитивна промена. Но, во текот на целата измината година ние како Царинска управа на Република Македониjа, вложуваме максимални напори да ја смениме оваа негативна перцепција и да се заложиме за позитивни промени исклучиво во улога на сервис на граѓаните и општеството.

Не се намалија глобите за тешките прекршоци, туку за ситните грешки. За оние кои се случуваат во секојдневното работење на компаниите и шпедициите, каде нема намера за затајување. Во условната поделба на царинските прекршоци на тешки и лесни, кај оние 40-тина кои се водат како лесни, сега направивме градација во 4 групи. За најлесните, од типот на непријавена скината пломба, пропуштен рок или неуредна евиденција, наместо досегашните глоби од 250 евра за правно лице, 75 евра за одговорното лице во правното лице и 50 евра за физичко лице, сега компанијата плаќа 50 евра, одговорното лице 15 евра и физичкото лице 15 евра. Ова се прекршоци кои не предизвикуваат фискални ефекти, а со старата казнена политика за нив фирмите беа безмислосно глобени. По ново, само за овие глоби останува мандатниот платен налог, зашто нема што да се спори, и глобата треба да се плати во рок од 8 дена. Доколку, пак, фирмата направи грешка во тарифниот број или во потеклото на стоката кога ја пополнува царинската декларација, односно за неправилности кои имаат фискален ефект тогаш следи прекршочен платен налог. Ако го плати во рок од 8 дена, износот на глобата се преполовува, а ако смета дека не го сторил делото, фирмата може да поведе прекршочна постапка пред Комисија во Царината. Таму и двете страни, и фирмата и царината кажуваат аргументи. Ако фирмата е незадоволна и од овој исход, може да побара заштита од Управен суд. Ова е сосем поинаков приод, зашто досега сите овие прекршоци беа подведувани под мандатни казни, за кои немаше можност за натамошни жалби.

Измамите, криумчарењето и неплаќањето царина и натаму остануваат кривични дела. Целта на измените е подобрување на легислативата во насока на создавање правична и пропорционална примена на прекршочните одредби, соодветно на тежината на сторениот прекршок.

DSC_1384.jpgКакви се плановите и очекувањата на Царинската управа за 2018 година?

Танасоски:Плановите и очекувањата на Царинската управа се наведени во Стратегијата на Царинската управа за 2018-2020 година, каде имаме поставено цел дека Царинската управа треба да биде водечка царинска администрација во регионот што ќе дава силна поддршка на законската економија и која ќе биде целосно усогласена со стандардите на Европската унија. Нашата мисија е да ги заштитиме финансиските интереси и општеството, истовремено поддржувајќи го економскиот развој преку соработка, олеснување и модернизација.

Стратешките приоритети на ЦУРМ се во согласност со стратешките приоритети на Владата на Република Македонија и Министерството за финансии. Традиционално, најзначајна улога на Царинската управа е наплатата на увозни и други давачки и даноци. Подеднакво важна и растечка е улогата на царината во областа на безбедноста и сигурноста. Заштитата на здравјето и безбедноста на граѓаните и општеството останува висока на дневен ред. Царинската управа е на прва линија на одбрана против нелегални и забранети активности и таа и натаму ќе остане посветена на својата поширока општествена цел - обезбедување на одржлив економски раст преку зголемување на конкурентноста и инвестициите, подобрување на деловното опкружување и создавање еднакви можности за економски раст и развој на сите учесници во економските процеси. Ова ќе биде поддржано преку олеснување, едноставни и транспарентни процедури и во тесна соработка со бизнисот и трговијата.

Царинската управа е свесна дека подеднакво важни за постигнување на визијата е и модернизацијата на администрацијата која вклучува развој на ИТ и човечки ресурси, подобрување на условите за работа и одржување на високи стандарди за интегритет на своите вработени.Целите и мерките за спроведување на стратегијата се вградени во следните четири стратешки приоритети: олеснување на трговијата, заштита на општеството, наплата на приходи и заштита на финансиските интереси, како и модернизација на Царинската управа.

Во текот на 2018 година очекувам да продолжат активностите за модернизирање и подобрување на царинското работење, преку понатамошно забрзување и поедноставување на царинските постапките, намалување на времето потребно за извршување на царинските формалности, како во патничкиот, така и во стоковиот промет. Исто така, убеден сум дека ќе продолжи трендот на продлабочување и зајакнување на соработката со деловната заедница. Во секој случај, најголем предизвик ќе биде почетокот на преговорите за членство во Европската Унија, преку скрининг процесот, каде Царинската управа покрај поглавјето Царинска унија, ќе има важна улога во повеќе други поглавја, како што се правда и внатрешни работи, слободно движење на стоки, оданочување, заштита на права од интелектуална сопственост.

Генералниот директор на АД Електрани на Македонија Драган Миновски во интервју за МИА говори за заклучоците од „Македонски енергетски форум 2018“ што во јуни годинава се одржа во Струга во организација на ЕЛЕМ, Владата, Американската амбасада и Институтот ЗИП. На форумот учествуваа повеќе од 200 учесници, говорници и посетители од 15 земји од светот. 

На „МЕФ 2018“ имаше плодна дебата, дали може да ни кажете во кој правец се движеа дискусиите и кон што водат заклучоците од овој меѓународен енергетски форум?

- По завршувањето на форумот, со задоволство можам да заклучам дека на оваа меѓународна средба на високи функционери во Владата, еминентни експерти, и бизнисмени се презентираа сугестии, визии и политики за енергетска стабилност и стратегии за енергетски развој во Република Македонија и во регионот.

Говорниците и сите ние како учесници на овој форум се согласивме дека енергетскиот предизвик со кој се соочува светот е како да се балансира помеѓу задоволување на зголемената глобална побарувачка на енергија од една страна и обезбедување на сигурна, достапна и одржлива енергија од друга страна.

Обезбедувањето на сигурна, достапна и одржлива енергија е од суштинско значење за глобалниот раст и развој. Овие три цели претставуваат енергетска трилема, што вклучува комплексно испреплетени врски меѓу јавните и приватните актери, владите и регулаторите, економските и социјалните фактори, националните ресурси, грижата за животната средина и индивидуалното однесување.
Размислувањето на глобално ниво се повеќе се насочува кон идејата и потребата за енергетска транзиција, односно чекори кон почиста, поодржлива и помалку јаглеродна интензивна енергетска иднина.

Потребна е помош и поддршка од ЕУ кон земјите аспиранти за членство, кога станува збор за проекти од енергетиката. Тоа се основните насоки во делот на енергетиката во следните години, или може да се каже најмногу во следните две децении, колку што е релано да се предвидува денес во областа на енргетиката.

Рековте дека светот ќе бара се повеќе електрична енергија. Како ќе се супституираат фосилните горива во иднина со зголемената побарувачка?

- Проценките се дека во иднина потрошувачката на електрична енергија ќе расте. Развојот на индустријата и воведувањето на нови технологии ја зголемува потребата за користење на електрична енергија, иако се очекува и унапредување на енергетската ефикасност. Особено, се очекува зголемна потрошувачка на електрична енергија со се поголемата електрификација на транспортот. Да, точно, електричната енергија ќе ја заменува нафтата, односно фосилните горива, таму каде што сега се применуваат. Значи, дефинитивно може да се очекува, дека во следните години и децени ќе треба да се произведува повеќе електрична енергија отколку што е тоа случај денес.

Ако е јасно дека ќе има потреба од се повеќе електрична енергија во иднина, како таа ќе се обезбедува, како се позиционирани новите технологии и каков ќе биде уделот на обновливите извори?

- Мора да се согласиме дека глобалната заложба за заштита на човековата околина и посебно за намалување на емисиите на стакленички гасови, од една страна, како и потребата за обезбедување на поголема разнообразност и со тоа и сигурност во снабдувањето со енергија, неминовно се наметнува потребата од зголемено учество на обновливите извори во финалната потрошувачка на енергија. Еден од основните предизвици треба да биде дефинирање на најпогоден одржлив развој на енергетскиот сектор.

Безбедното, конкурентно и еколошки одржливо снабдување со енергија е од фундаментално значење за современите општества - за нашите индустрии, за нашите домови и воопшто за нашиот начин на живот.

Во однос на енергијата во светот во следните 20 години, постои општа согласност дека производството ќе се насочува се повеќе кон технологии кои не загадуваат, односно искористување на обновливите извори на електрична енергија. Во светот моментално се работи на нови решенија кои се однесуваат на овој вид производство, како и на решенија за складирање на произведената електрична енергија.

Искористувањето на обновливите извори на енергија во земји што во моментов во голема мера се ориентирани на производство на електрични енергија од фосилни горива, води кон потреба од воведување системи за складирање на енергијата што би овозможиле балансирање помеѓу произведената и потрошенета електрична енергија.

Како да се обезбеди енергетска сигурност?

- Енергетскиот сектор во Република Македонија е еден од најзначајните сектори за развој на економијата и треба да е приоритет со цел обезбедување на сигурно снабдување со енергија.

Во реализацијата на наведената цел, треба да се земат предвид неколку приоритети, меѓу кои и одржување, ревитализација и модернизација на постојната и изградба на нова, современа инфраструктура за производство и користење на енергијата.

Диверсификацијата на енергетските ресурси треба да биде приоритет со цел подобрување на енергетската сигурност и безбедност во снабдувањето. Значи, да не зависиме само од еден извор од каде би ја црпеле енергијата, односно во случајот електричната енергија, туку да работиме на проширување на портфолиото, на создавање на една шареноликост во производните капацитети, да имаме и термоелектрани, но да имаме и хидроелектрани, ветерници, фотоволтаични електрани, односно поголемо учество на обновливите извори на енергија во процесот на производството на електрична енергија. Таквиот пристап дава сигурност на државата кога е во прашање енергетиката. Од тие причини, потребно е подобрување на процесите за иницирање и развој на нови проекти. Тоа, пак, значи добра кадровска подготвеност на сите нивоа и брзи и поедноставни процедури.

Имајќи ги во предвид предизвиците во електроенергетскиот сектор, несомнено посебно треба да се посветиме на развој на човечките ресурси и создавање на стручен кадар кој ќе биде обучен да ги следи глобалните трендови во овој сектор.

Станува актуелно прашањето за заеднички пазар за електрична енергија во регионот, но исто така и потребата од поголема поддршка од ЕУ за Западен Балкан за енергетските прашања.

- Понатамошната либерализација на пазарот на енергија и имплементирање на ЕУ легислативата е со цел создавање на услови за поголема конкуренција во областа на снабдувањето со електрична енергија на потрошувачите во Република Македонија.

Понатаму, потребна е силна политичка волја и зголемена соработка помеѓу сите земји од Западен Балкан со цел воспоставување на единствен пазар на енергија кој ќе биде од бенефит за сите граѓани. Свесни сме дека една од основните цели во енергетика е поттикнување на конкуренцијата на енергетските пазари со почитување на начелата на недискриминација, објективност и транспарентност, како и интегрирање на енергетските пазари во регионалните и меѓународните енергетски пазари .

Секако, потребно е целосно имплементирање и хармонизирање на регулативата, како и владеење на правото во сите земји од регионот на Западен Балкан со цел зголемување на инвестиците во инфраструктурни проекти.

Во сите енергетски проекти и во Македонија и во регионот од големо значење е поддршката од ЕУ, да се препознае и финансиски да се поддржат проекти како што во моментов е гасната интерконекција помеѓу Македонија и Грција, за кој проект во овој момент се изработува физибилити студија.

Македонија има нов Закон за енергетика, има обврски преземени со Договорот со Европската енергетска заедница. Дали ќе може брзо да се видат промените кои ќе произлезат од новите законски решенија?

- Зборувајќи за можностите и новите перспективи во енергетиката, не можеме а да не го споменеме новиот Закон за енергетика кој со себе носи реформи и новини кои нудат основа за реформи на ниво на институции и политики кои го поддржуваат развојот на енергетиката.

Поттикнување на конкуренцијата на енергетските пазари со почитување на начелата на недискриминација, објективност и транспарентност, како и интегрирање на енергетските пазари во регионалните и меѓународните енергетски пазари е еден од предизвиците на кои Република Македонија, и ние како дел од енергетскиот сектор во оваа држава треба да одговориме.

На самиот форум, земајќи ја предвиди дискусијата и излагањето на владините претставници, и експерти може да се заклучи дека Република Македонија е посветена кон спроведување на реформите во енергетскиот сектор и исполнување на обврските кои произлегуваат од Договорот за основање на енергетската заедница. Со донесување на Законот за енергетика се создаваат услови за исполнување на енергетските „меки мерки“, како и понатамошна либерализација на пазарот на енергија кон остварување на сигурно функционирање на пазарот на енергија и создавање на услови за поголема конкуренција при снабдувањето со енергија на потрошувачите во Република Македонија.

Искрено се надевам дека со воведувањето на правото на избор, може да се очекува дека либерализацијата на пазарот може само позитивно да влијае врз цените што овие категории потрошувачи ќе ја плаќаат за потрошената електричната енергија. Значи, ефектот ќе се види многу брзо. Исто така, и малото стопанство ќе добие намалување на цената на електричната енргија, што ќе биде многу значајно за подобрување на работата на фирмите и можност за поголем успех.

Важно е да се спомене, дека со новиот Закон се воведуваат и премиуми кои се пазарно ориентирани мерки за подршка на производителите на електрична енергија од обновливи извори на енергија, што значи дека повластените производители електричната енергија ќе ја продаваат по пазарни услови.

Првпат се воведува и можноста да му се даде можност на потрошувачот, да премине во „напреден потрошувач”. Повеќето од нас трошат електрична енергија од мрежата на ист начин веќе повеќе од еден век. Но тоа почнува да се менува. Потрошувачката на електрична енергија веќе не мора да биде еднонасочна улица. Ова најчесто се постигнува преку поставување на фотоволтаични панели на покривите, и претставува доста возбудлив тренд во искористувањето на обновливите извори на енергија. Воведувањето на овие можности и нови технологии можат да помогнат во заштитата на животната средина, да го поттикнат економскиот развој и да обезбедат поголеми енергетски избори поттикнувајќи уште поголема конкуренција и иновации во енергетскиот сектор.

Свесни сме дека со овој Закон се воведуваат новини во енергетскиот сектор кои ќе бараат соодветни промени и прилагодувања, но како и да е на овие реформи треба да гледаме како на еден нов предизвик, каде сите заедно како дел од енергетскиот систем ќе соработуваме и ќе земеме учество во подготовката на подзаконската регулатива, која исто така мора да признаеме е доста значајна, се со цел градење на еден стабилен и одржлив енергетски систем.

Исто така, беше истакнато дека гасификацијата како тема веќе е стратешки приоритет на Владата на Република Македонија. Во дебатите беше посочено дека како алтернатива за подрачјата каде што гасоводот не може да помине со цевка, може да се бара во ЛНГ и ЦНГ технологиите.

Колку сте задоволни од првиот „Македонски енергетски форум“ што го организиравте заедно со Владата и Американската амбасада, дали планирате да продолжите и следната година со нова средба и каков ефект очекувате да предизвика тоа што беше дебатирано на форумот?

Искрено јас како директор на АД ЕЛЕМ, компанија која е една од организаторите на овој форум во соработка со Владата, Амбасадата на САД и ЗИП Институот сум задоволен од реализацијата на оваа заедничка идеа за воспоставување на пракса да се одржува еден ваков форум, како средба на која се дава можност на владините претставници, експерти и бизнисмени да дискутираат на една тема како што е енергетиката. Заедно да дискутираме, да разменуваме искустава и да даваме предлози за подобра енергетска иднина.

Регионалната соработка на стручно ниво претставува еден од двигателите за развој на овој сектор. Драго ми е да споделам со вас дека добивме низа позитивни коментари од сите учесници на конференцијата. 

Очекуваме за следната година да обезбедиме учество на поголем број домашни и меѓунардони представници од областа на енергетиката со цел на реализација на уште еден вака успешен форум. Заклучоците кои произлегоа од форумот даваат предлог насоки до државните институции, до производителите, до трговците и до сите други субјекти од енергетскиот сектор. Искрено се надеваме дека дадените сугестии  во наредниот период, секој од своја област, ќе се потруди да ги имплементира и реализира и дека веќе наредната година, ќе може да се дебатира за тоа што веќе сме го примениле, а произлегло како идеа од годинашниот форум.

 

Управата за јавни приходи (УЈП) во изминатиот период реализира заначајни активности за подобрување на деловниот амбиент во земјата. Со Сања Лукаревска, првиот човек на УЈП разговараме на повеќе теми од значање за стопанството, вршење на контрола, наплата на даноци, поврат на ДДВ, борба против нерегистрираните субјеки како и за идните проекти на УЈП, ексклузивно за Економист.мк.

 

Веќе една година како сте директор на УЈП, кои се според вас најзначајните активности кои Управата ги реализирала до сега?

Лукаревска: Во изминатиот период успеавме да реализираме повеќе активности :

Укинување на радиодифузната такса

Согласно Законот за изменување на Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги со кој се укина радиодифузната такса, Управата за јавни приходи изврши достава на Решениија за утврдување на оваа јавна давачка заклучно со месец Септември 2017 година, а за обврзниците кои имаа извршена предвремена уплата за цела 2017 година, спроведе поврат на повеќе платените средства.

Воведување на системот Е- ПДД

Од 01.01.2018 година, Управата за јавни приходи воведе нова процедура за пресметување и плаќање на обврските за персонален данок на доход, односно пресметувањето на данокот преку поднесување на Електронска пресметка за приход и данок (е-ППД) до Управата за јавни приходи, преку новиот систем е-Персонален данок.

Врз основа на податоците од електронските пресметки за исплатените приходи во текот на 2018 година, во 2019 година Управата за јавни приходи ќе издаде пополнети годишни даночни пријави на граѓаните, кои даночните обврзници ќе може да ги потврдат или корегираат.

Финансиска помош за минимална плата

Управата за јавни приходи согласно Законот за минимална плата, врши контрола на исполнетоста на условите за обезбедување на финансиска помош на работодавачите за исплата на минимална плата и податоците за лицата и субјектите кои го оствариле ова право, ги доставува до Министерството за труд и социјална политика.

Забрзување на постапката за поврат и пребивање на даноци

Управата за јавни приходи е во завршна фаза на имплементација на модел за автоматски поврат и пребивање на даноци, со што ќе се намали времето на административните постапки при доставено барање за поврат на данок на додадена вредност.

Услугата на УЈП „Закажи средба” со даночен агент, овозможува секоја странка да закаже термин за средба со даночен агент во УЈП - Регионална дирекција Скопје во време кое нему му одговара, според расположливите термини, а со цел консултација од даночната сфера, и тоа: добивање на општи информации за рокови, начини за пријавување и плаќање даноци; отворање на бизнис и регистрација на даночен обврзник; консултации за издадени даночни документи; утврдување на даноци; постапки за наплата на долгови; правни прашања и консултација за други специфични прашања.

Поедноставување на даночните постапки за земјоделците -Намален е прагот за регистрација на земјоделците – вршители на дејност на 1 милион денари. Поврат на персонален данок за остварени приходи од земјоделска дејност до 1 милион денари Владата на Република Македонија заедно со Министерството за финансии, Управата за јавни приходи и Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, најдоа разбирање за важноста и егзистенцијалните прашања на оваа група на граѓани, за кои покрај субвенциите, одлучи и да го зголеми прагот од претходно 300.000 денари кои беа ослободени од обврската за плаќање на данок, на 1.000.000 денари, односно задржаниот данок на доход за средствата остварени од продажба, кои не надминуваат 1 милион денари ќе им биде вратен на земјоделците.

 

Неодамна заедно со стопанството најавивте акции  за зголемено делување во борбата против сивата економија, регулирање на работата на црно на пазарот на труд. Каква е состојбата во моментот и планот за сузбивање на оваа појава во земјата?

Лукаревска: Преку Меморандумот за соработка меѓу Сојуз на стопански комори на Македонија и УЈП заеднички ќе целиме кон зголемено делување во насока на намалување на нелојалната конкуренција која претставува сериозен проблем за развој на домашното стопанство, заеднички ќе работиме кон намалување на нелојалната конкуренција и сивата економија, која во моментот претставува голем удар за компаниите. Не смееме да дозволиме регистрираните компании, трговци поединци, занаетчии, кои ги почитуваат законите, ги плаќаат даноците, ги исполнуваат стандардите, прописно ги пријавуваат и плаќаат работниците, да трпат штета од нерегистрираните субјекти, кои се дел од сивата економија во таа насока заеднички со надлежните институции МТСП, трудовиот инспекторат ќе делуваме за сузбивање на оваа појава, секоја институција во рамките на своите надлежности и ингеренции (за работа на црно се надлежни МТСП- трудовиот инспекторат а УЈП во делот на оние кои се регистрирани. Нашата цел и заложба како УЈП е да влијаеме кон онаа категорија на даночните обврзници  кои се регистрирани, а не издаваат фискална сметка, обврзници  кои се надвор од даночниот систем на УЈП поради користење на паралелен систем за евидентирање на готовинскиот промет (издавањето на не фискални сметки). Пропустите од недоволна информираност на граѓаните и правните лица ќе ги надминеме заеднички со Сојуз на стопански комори на Македонија, веќе од тој аспект УЈП подготвува серија на документи и материјали: Акционен план за фискализација (нови ефективни мерки и активности) кој како материјал треба да преставува врска меѓу Планот за намалување на сивата економија, Стратешкиот план на УЈП и Национална кампања за фискализација (нов пристап, нови едукативни содржини-флаери и сл).

 

Како одлучува УЈП во кои компании ќе врши контрола?

Лукаревска: Управата за јавни приходи, во склоп на корективните инструменти,  користи повеќе видови на контрола како што се канцелариските, надворешните и даночни контроли.  

Надворешните контроли вршат голем број на важни улоги кои, доколку целосно и ефикасно се исполнат, може да дадат значителен придонес кон подобрување на целокупната состојба на даночниот систем. Истото подразбира, промовирање на доброволна усогласеност: Откривање на неусогласеноста на ниво на поединечен даночен обврзник, собирање информации за „здравјето" на даночниот систем.

Ефективна и ефикасна програма за надворешни контроли зема во предвид повеќе критични аспекти како што се методи и алатки за селекција на даночни обврзници кај кои треба да биде насочена надворешна контрола, програми за обука на даночните службеници/инспектори, перформансите на информатичката технологија (ИТ), адекватноста на правната рамка за даночни контроли итн.

Главни методи кои се користат при селекција на обврзници за надворешна контрола се следните:

  • Анализа на поединечни случаи кoja се базира на детален увид во обезбедените податоци (од евиденцијата на Управата, други органи и институции, пријави и претставки) за работењето на даночниот обврзник, во насока на одредување на нивото за ризичност од даночен аспект,
  • Системски имплементирани критериуми за ризик кои овозможуваат, објективност при изборот на случаи за контрола; Соодветен третман во согласност со нивото на ризик; Рационална употреба на човечки ресурси;
  • Случаен избор; се базира на селекција на примерок од одредена ризична дејност.  Овој метод се користи во насока на евалуација на соодветноста и ефикасноста на дефинираните критериуми за ризик. Доколку случаите за контрола избрани на овој начин дадат поголем резултат во споредба со случаите избрани со користење на критериумите за ризик,  неопходно ќе биде дефинирање на нови, суспензија на одредени или ажурирање на веќе постоечките индикатори за ризичност.

 

Каква е наплатата на даноците од почетокот на годината?

Лукаревска: Со Буџетот на РМ ("Службен весник на РМ” бр. 196 од 28.12.2017 година) Управата за јавни приходи треба да обезбеди 69.00% од планираните буџетски приходи, од кои, 38.2% од наплата на даноците и 30.8% од наплата на придонесите или вкупно износ од 146,503 милиони денари, (81,081 милиони денари од наплата на даноците и 65,422 милиони денари од наплата на придонесите).

Од почетокот на годината, односно во периодот јануари-јуни 2018 година, остварен е вкупен даночен приход од 39,802 милиони денари, кој во однос на планираниот приход од 39,979 милиони денaри бележи остварување од 99,6 процентни поени или понизок е за само 0,44% . Трендот на зголемување на наплата отпочна во месец април и продолжи и во месеците мај и јуни.

Наплатата  на даноците во периодот јануари-јуни 2018 година е зголемена  за 6,2%споредено со истиот периодот од 2017 , за 11,2%  во однос на 2016  и за 19% во однос на 2015. Во вкупно планираните даночни приходи, највисоко е учеството на данокот на додадена вредност  62,95%.

Поради значајното учество на наплатата на ДДВ во вкупниот износ на даночните приходи важно е да се потенцира дека наплатениот ДДВ приход во периодот јануари–jуни 2018 година од 24,080 милиони денари во однос на планираниот приход од 24,384 милиони денари, претставува помало остварување за само 1,2 процентни поени. Додека наплатениот ДДВ приход е повисок од приходот во истиот период од 2017 година за 2,96 процентни поени, повисок од 2016 година за 2,4 процентни поени и повисок од наплатениот ДДВ во истиот период од 2015 година за дури 22, процентни поени.

Притоа, треба да се напомене дека истовремено е остварен повисок поврат за 16% во однос на истиот период од 2017 година, повисок за 38,5% од 2016 година и повисок за 18% од 2015 година. Во периодот јануари-јуни 2018 година, остварен е вкупен приход по основ на социјални придонеси од плата во износ од 32,520 милиони денари кој е повисок за 2,5% во однос на планираниот од 31,729  милиони денари и повисок за 7,3% во однос на остварениот во истиот период од 2017 година во износ од 30,314 милиони денари, повисок за 13,3% од 2016 година и повисок за 18,9% од 2015 година.

 

Се зголемува ли моќта на компаниите и граѓаните да плаќаат даноци и каква е состојбата со долгот на државата кон приватните компании по основ на поврат на ДДВ?

Лукаревска: Управата за јавни приходи и Министерството за финансии редовно ја спроведуваат постапката за поврат на данок на додадена вредност, во законски определениот рок од 30 дена од денот на поднесување на барањето за поврат. Вкупниот износ на поврат на данок на додадена вредност со доспеана валута изнесува 22.295.437 денари.

 

Кои се следните даночни реформи на кои што работи Управата и ги планира за следниот период?

Лукаревска:Управата за јавни приходи превзема активности за имплементација на Проектот "Повеќе пари кај граѓаните", кој треба да овозможи поврат на 15% од износот на платениот ДДВ на физички лица.Исто така превземаме низа активности за имплементација на Проектот за обезбедување на даночно намалување за стопански субјекти кои ќе донираат средства на спротски клубови.

Градежната комора на Македонија, по повеќе месечни апели за продолжување на мерката за 5 % ДДВ за продажба на станбен простор, ја поздрави донесената одлука за предвидените законски измени на Министерството за финансии на Република Македонија, со кои се продолжува рокот за оваа мерка заклучно до 2023 година. Оваа законска измена е од особено значење за приватниот сектор и сите граѓани на Република Македонија.

Дополнително, почитување на законската регулатива во целост за издавање на одобренија за градење и измени на клучните закони со кои ќе се помогне и забрза градежната активност, се главните фактори кои ќе ја стимулираат работата на градежниот сектор, во спротивно сите инволвирани во процесот на градење ќе трпат големи загубите, рече Ивица Јаќимовски, генерален менаџер на Голден Арт во интервјуто за economist. Mk.

 

Како да се постигнат долгорочни позитивни ефекти во секторот градежништво?

 

Јаќимовски: Отвореноста за консултации со релевантните засегнати страни и прифаќањето на конструктивните мерки предложени од страна на деловната заедница се значаен чекор во воспоставувањето на квалитетен јавно приватен дијалог кој веруваме ќе допринесе за долгорочно позитивни ефекти за градежништвото но и за целокупната национална економија. Усвојувањето на барањата  на бизнис секторот, значи поттик за остварување на планираните инвестиции не само за градежните компании, туку и за над 26 други стопански гранки директно поврзани со градежништвото

Мерката 5% ДДВ за становите беше  едно од клучните мерки за стабилизирање на работата во градежниот сектор. Градежната комора во рамки на своите работни групи, активно предлага мерки за подобрување на состојбата во секторот градежништво.

 

Што е значајно за непрекинат тек на градежните проекти?

 

Јаќимовски: Капиталните инвестиции се значајни за долгорочен раст на економијата. Сметаме дека  со започнување на активностите и градежната офанзива на неколку делници, како и на предвидените проекти поврзани со железница, гасификација, изградба на нови  водоводи и канализации, нови градинки и училишта низ повеќе општини во Република Македонија, тој тренд на негатива ќе се надимине. Потребно е да се постави  одредена динамика во која точно ќе се знае обезбедената инвестиција, динамичката реализација, начинот на плаќање, редовно сервисирање во делот на плаќање, редовно извршување на обврските кои се предвидени каде влегуваат и временските услови. Нема да има пролонгирање на рокови ако сите се придржуваат до динамичкиот план.  За градежништвото е од особено значање квалитетната администрација, запазување на предвидени законски рокови за изградба како и стратешко и долгорочно планирање без застој при изградба, без разлика дали се работи за високо градба или ниско градба. Тој додаде дека одредени недоследности треба да бидат елиминирани и предвидени пред самиот старт на градба, во спротивно тоа ги зголемува трошоците за сите чинители во процесот на градење.


Постоите веќе 12 години на македонскиот пазар, а успеавте да изградите своевиден бренд во градежништвото?

 

Јаќимовски “Голден Арт” како градежна компанија е основана 2005 година со дејност градежништво, со цел продолжување на фамилијарната традиција градежници која се протега повеќе од 100 години. Со самото основање на “Голден Арт” поставивме цел пред себе, да изградиме градежен бренд кој ќе биде препознатлив по квалитет на станбен и деловен простор. На самите почетоци се потпревме на искуствата на нашиот татко, кој е дел и денес од успесите на “Голден Арт”. Постојан мотив по кој работевме е превземените обврски да се испочитуваат во целост, по што и денес е препознатлива “Голден Арт”.

 

Што е тоа што Ве разликува од конкурентите на пазарот?

 

Јаќимовски: Како градежна компанија во споредба со конкуренцијата не издвојува „Голден Арт системот на градење“, сет и комбинација на елементи кои како компанија не прават единствени на пазарот со гаранција за квалитетот.

Данела Арсовска е првата жена претседател на национална комора во Македонија и на Балканот, како и една од тритежени претседатели во Европа. Нејзините заложби за јакнење на коморското здружување на компаниите како глас на деловната заедницата го изградија Сојузот на стопански комори на Македонија (ССК), како унија од 33 стопански комори организации и здруженија и како претставник на приватниот сектор кој ги промовира и застапува интересите на компаниите. Во чекор со модерните достигнувања во деловниот свет,  континуирано придонесува во развојот на компаниите и националната економија, за што од страна на  Светската трговска организација, Сојузот беше препознаен и прогласен за вториот „Шампион за мал бизнис“, заедно со корпорацијата Google Inc.  Арсовска ја истакнува важноста од создавање поволен деловен амбиент во земјата,  односот меѓу институциите и стопанството, вклученоста во процесот на донесување закони, како и за формалното зацврстување на јавно приватниот дијалог како  основа за економски напредок. 

 

За оцената на деловното опкружување во земјата и чекорите за справување со најгорливите предизвици на приватниот сектор

 

Арсовска: За справување со предизвиците со кои се соочува приватниот сектор, потребен е континуитет, долгорочни планови и стратегии, комуникација и отвореност на институциите во насока на заедничко креирање на идни политики за развој. За да може приватниот сектор да инвестира, еден од најзначајните услови е стабилна политичка состојба и владеење на правото како врвни приоритети за инвестирање на компаниите во Република Македонија. За да се осмели бизнис секторот да инвестира, потребна е стабилност и доверба во судскиот систем и владеење на правото подеднакво за сите. Поточно, спроведувањето на неопходните структурни економски реформи со приоритет на регулаторната реформа, реформи на енергетскиот и транспортниот пазар, намалување на неформалната економија и функционирањето на пазарниот систем како и доследност на политиките за зголемување на  инвестициите, се клучни за постигнување економски раст, поголема конкурентност и подобар животен стандард.

 

За предизвикот кој ги обединува сите сектори 

 

Арсовска:Заедничко за сите сектори е предизвикот за справување со неформалната поточно сивата економија. Неформалната економија според анализите кај нас опфаќа 30 проценти од националната и продолжува да расте.  Ова претставува директна нелојална конкуренција на регистрираните македонските компании и го поткопува развојот на стопанството во Република Македонија. Потребно е да се овозможи функционален механизам за справување со сивата економија, бидејќи таа не придонесува во буџетот и дополнително ги дестимулира компаниите да инвестираат со тоа што ги руши основите на еднаквост врз кои се темели еден пазарен систем.

 

За договорот за формално воспоставување на јавно - приватен дијалог помеѓу стопанските комори и Владата

 

Арсовска: Во 2018 година ја зацврстивме директната соработка со Владата со потпишување на Договорот со кој воспоставивме формален механизам за рамноправно учество на приватниот сектор и Владата на Република Македонија во јавно приватно партнерство и дијалог.  Со тоа, почнавме нова страница за деловната заедница и поставивме критериум за генерациите кои доаѓаат, а овој договор претставува форма преку која трајно ќе се унапреди институционалната соработка со цел развој на националната економија. За приватниот сектор овој успех е само почеток на напорната работа која претстои.

 

За промените во националната легислатива

 

Арсовска: Брзата и честа промена на легислатива е исто така голем предизвик за компаниите. На традиционалниот Деловен појадок со Претседателот на Владата на Република Македонија и ресорните министри уште во јули минатата година, ова прашање го истакнавме како еден од трите најголеми предизвици на компаниите заедно со неформалната економија и потребата од реформа на инспекциските служби.  Приватниот сектор, а особено малите и средни претпријатија не се во можност  да ја следат брзата промена во легислативата, а во исто време потребно е да биде консултиран за сите законски измени кои го засегаат стопанството. Токму затоа,  важно е вклучувањето на деловната заедница со свои предлози и мислења во измените и носењето на закони, што ќе резултира со креирање на законски решенија кои ќе бидат применливи во пракса.  Дополнително, преку позициските документи кои  консензуално ги донесуваме како заеднички предлози од нашите комори и во кои се содржани предлозите за нови и измена на постоечките законски решенија очекуваме подобрување на легислативата и нејзина доследна примена.

 

За  стопанските комори

 

Арсовска: Стопанските комори се најсилниот и најрелевантен глас на деловната заедницата и очекувано е токму ние да сме иницијатор на промени, да алармираме за потребите на приватниот сектор и да сме регулатор на секоја одлука која го кочи развојот на стопанството. Освен во  застапување на интересите на приватниот сектор, треба заеднички да ја градиме нашата улога како лидери кои во поволен деловен амбиент ќе имаат можност да го стимулираат зголемувањето на бројот на работни места  и покачувањето на животниот стандард на граѓаните на Република Македонија. Партнерски да продолжиме со создавање на нови можности за компаниите од Република Македонија и како вистински двигател на економијата во земјата со засилено темпо да градиме економски просперитетно општество.

Страница 1 од 2